بحران زمانی کارآمدی یک شبکه حمل‌ونقل را به چالش می‌کشد که مسیرهای معمول جابه‌جایی کالا با اختلال مواجه شوند و زنجیره تأمین ناچار به یافتن مسیرهای جایگزین باشد . در چنین شرایطی ، صرف برخورداری از زیرساخت‌های حمل‌ونقل کافی نیست ؛ شبکه باید بتواند در برابر عدم اطمینان ، اختلال و محدودیت‌های عملیاتی نیز پایداری خود را حفظ کند . این همان تغییری است که مرتضی نوروزی ، مدیر لجستیک راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ، در نوزدهمین همایش بین‌المللی حمل‌ونقل ریلی بر آن تأکید کرد ؛ عبور از لجستیک صرفاً کارآمد به لجستیکی تاب‌آور که در کنار افزایش بهره‌وری ، استمرار جریان کالا و فعالیت اقتصادی کشور را در شرایط بحرانی تضمین کند .
به گزارش پرتال حمل‌ونقل ، مرتضی نوروزی ، مدیر لجستیک راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ، در نوزدهمین همایش بین‌المللی حمل‌ونقل ریلی ، با تشریح برنامه‌های توسعه مراکز لجستیکی کشور ، شش محور اصلی تحول در این حوزه را مورد توجه قرار داد و بر ضرورت حکمرانی یکپارچه ، توسعه مراکز چندوجهی ، همکاری بین‌بخشی ، جذب سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و هوشمندسازی زنجیره لجستیک تأکید کرد .
وقتی کارآمدی کافی نیست ؛ ضرورت تغییر پارادایم لجستیک
نوروزی با اشاره به تجربه شرایط جنگی و اختلالات ایجاد شده در جریان حمل‌ونقل کشور اظهار کرد که مراکز لجستیکی و زیرساخت‌هایی که پیش‌تر برای توسعه زنجیره تأمین طراحی شده بودند ، در شرایط بحرانی توانستند در پشتیبانی از جریان واردات، به‌ویژه کالاهای اساسی ، نقش‌آفرینی کنند .
وی تأکید کرد که تجربه این شرایط ضرورت تغییر رویکرد در حوزه لجستیک را بیش از گذشته آشکار کرده است .
به گفته مدیر لجستیک راه‌آهن ، هدف‌گذاری جدید باید فراتر از افزایش کارآمدی باشد و تاب‌آوری شبکه را نیز در بر بگیرد ؛ به این معنا که نظام لجستیکی کشور علاوه بر عملکرد مناسب در شرایط عادی ، در زمان بحران و عدم اطمینان نیز توانایی استمرار خدمات را داشته باشد .
وی این تغییر پارادایم را یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی راه‌آهن دانست و تصریح کرد که کارآمدی و تاب‌آوری باید به‌صورت هم‌زمان در طراحی و توسعه مراکز لجستیکی مورد توجه قرار گیرند .
حکمرانی یکپارچه ؛ ریل ، جاده و دریا در یک مدار
یکی از محورهای مورد تأکید نوروزی ، ضرورت ایجاد هماهنگی میان شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل و عبور از نگاه جزیره‌ای به زیرساخت‌ها بود .
وی با اشاره به اینکه لجستیک یک فعالیت چندوجهی است ، تأکید کرد که راه‌آهن به تنهایی نمی‌تواند مسئولیت توسعه زنجیره حمل‌ونقل را بر عهده بگیرد و باید میان شبکه ریلی ، جاده‌ای ، دریایی و سایر بخش‌های مرتبط هم‌افزایی ایجاد شود .
به گفته وی ، همکاری با گمرک ، مناطق آزاد و ویژه اقتصادی ، شرکت‌های حمل‌ونقل، صاحبان کالا و فعالان لجستیکی از الزامات تحقق این هدف است .
نوروزی همچنین بر ضرورت حکمرانی واحد در حوزه لجستیک تأکید کرد و گفت که حتی تخصیص زمین و تعیین مسئولیت دستگاه‌های مختلف در توسعه مراکز لجستیکی ، به هماهنگی میان مجموعه‌های دولتی نیاز دارد .
وی با اشاره به نمونه‌هایی از اراضی در اختیار دستگاه‌های مختلف ، بر ضرورت ایجاد سازوکارهایی تأکید کرد که امکان اختصاص و بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها برای توسعه مراکز لجستیکی فراهم شود .
از نگاه مدیر لجستیک راه‌آهن ، حکمرانی یکپارچه زمانی محقق می‌شود که دستگاه‌ها به‌جای تمرکز بر محدوده اختیارات خود ، منافع کل زنجیره حمل‌ونقل را در اولویت قرار دهند .
مراکز لجستیکی ؛ شبکه‌ای فراتر از چند شهر
نوروزی در ادامه ، به برنامه توسعه مراکز لجستیکی کشور اشاره کرد و گفت که راه‌آهن با همکاری وزارت راه و شهرسازی در حال پیگیری ایجاد و تکمیل مجموعه‌ای از مراکز و دهکده‌های لجستیکی در نقاط مختلف کشور است.
وی با اشاره به برنامه‌های چندوجهی‌سازی مراکز لجستیکی، از تهران به‌عنوان یکی از نمونه‌های مهم این رویکرد نام برد ؛ مرکزی که در آن، ظرفیت‌های حمل‌ونقل ریلی ، هوایی و جاده‌ای در قالب یک مجموعه هماهنگ مورد توجه قرار گرفته‌اند .
به گفته وی ، برای این مراکز ، جلسات تخصصی و هماهنگی‌های مستمر برگزار می‌شود تا ارتباط میان شیوه‌های مختلف حمل‌ونقل تقویت شود .
نوروزی تأکید کرد که هدف نهایی ، ایجاد شبکه‌ای از مراکز لجستیکی است که بتوانند در کنار یکدیگر ، ظرفیت جابه‌جایی و توزیع کالا را افزایش دهند و در شرایط بحرانی نیز امکان تغییر مسیر و استمرار خدمات را فراهم کنند .
آپرین ؛ ۵۰۰ هکتار فرصت برای سرمایه‌گذاری
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان مدیر لجستیک راه‌آهن به ظرفیت‌های مرکز لجستیکی آپرین اختصاص داشت .
نوروزی با اشاره به موقعیت این مرکز در نزدیکی تهران ، از وجود حدود ۵۰۰ هکتار زمین در این مجموعه برای توسعه فعالیت‌های لجستیکی و جذب سرمایه‌گذاران خبر داد .
وی اعلام کرد که تاکنون حدود ۸۰ تا ۹۰ هکتار از اراضی این مرکز به متقاضیان اختصاص یافته و برای حدود ۲۲۰ تا ۲۳۰ هکتار دیگر نیز مذاکرات با سرمایه‌گذاران مختلف در جریان است .
مدیر لجستیک راه‌آهن با تأکید بر ظرفیت‌های آپرین ، از فعالان اقتصادی و شرکت‌های علاقه‌مند به سرمایه‌گذاری دعوت کرد تا برای بهره‌گیری از فرصت‌های این مرکز وارد مذاکره شوند .
وی ابراز امیدواری کرد که با مشارکت سرمایه‌گذاران و پیگیری برنامه‌های توسعه‌ای ، آپرین طی دو تا چهار سال آینده شاهد تحول قابل‌توجهی در ساختار و سطح فعالیت‌های لجستیکی خود باشد .
زمین در برابر زمین ؛ پیشنهاد همکاری با کشورهای آسیای میانه
نوروزی در بخش دیگری از سخنان خود ، از طرح پیشنهادهایی برای همکاری با کشورهای آسیای میانه در زمینه توسعه مراکز لجستیکی خبر داد .
به گفته وی ، در مذاکرات مطرح‌شده با کشورهایی از جمله بلاروس ، قزاقستان ، ترکمنستان و ازبکستان ، پیشنهاد شده است که در صورت اختصاص زمین از سوی این کشورها برای فعالیت‌های لجستیکی ایران ، زمین معادلی در مراکز داخلی از جمله آپرین ، یزد یا سیرجان در اختیار طرف مقابل قرار گیرد .
این پیشنهاد با هدف ایجاد زمینه حضور متقابل سرمایه‌گذاران و شرکت‌های لجستیکی کشورهای منطقه در مراکز یکدیگر مطرح شده است .
چنین رویکردی می‌تواند در صورت تبدیل شدن به توافق‌های اجرایی ، زمینه توسعه همکاری‌های لجستیکی ، تسهیل جریان کالا و افزایش ارتباط میان شبکه‌های حمل‌ونقل کشورهای منطقه را فراهم کند .
از سنندج تا کرمانشاه ؛ توسعه ظرفیت‌های محلی
مدیر لجستیک راه‌آهن همچنین به برنامه‌های توسعه مراکز لجستیکی در شهرهای مختلف اشاره کرد و از کرمانشاه و سنندج به عنوان نمونه‌هایی از اقدامات در حال پیگیری نام برد .
وی با اشاره به پیگیری اختصاص اراضی برای توسعه این مراکز ، به ظرفیت حدود ۶۰ هکتاری در سنندج نیز اشاره کرد و بر ضرورت هماهنگی با دستگاه‌های مسئول برای پیشبرد طرح تأکید داشت .
در کنار این موارد ، مشهد ، شیراز ، جهرم ، یزد ، کرمانشاه و زاهدان نیز از جمله نقاطی بودند که در تشریح برنامه‌های توسعه مراکز لجستیکی کشور مورد اشاره قرار گرفتند .
نوروزی تأکید کرد که ایجاد مراکز لجستیکی در این شهرها باید متناسب با ظرفیت‌های منطقه‌ای ، نیازهای حمل‌ونقلی و امکان اتصال به شبکه‌های ریلی و جاده‌ای دنبال شود .
از زمین خام تا مرکز عملیاتی ؛ مسئله اصلی بهره‌برداری است
آنچه در سخنان مدیر لجستیک راه‌آهن اهمیت دارد ، تأکید بر تفاوت میان ایجاد زیرساخت و شکل‌گیری یک مرکز لجستیکی فعال است .
تخصیص زمین ، آماده‌سازی محوطه و تعریف کاربری‌ها ، تنها مراحل اولیه توسعه این مراکز محسوب می‌شوند و موفقیت نهایی به حضور سرمایه‌گذاران ، استقرار شرکت‌های فعال ، جذب صاحبان کالا و ایجاد جریان واقعی بار وابسته است .
تجربه مراکز لجستیکی بین‌المللی نیز نشان می‌دهد که توسعه این مجموعه‌ها باید با شناخت تقاضای بازار ، برنامه‌ریزی تخصصی برای کاربری‌های مختلف و هماهنگی میان شیوه‌های حمل‌ونقل همراه باشد .
در همین چارچوب ، ظرفیت‌های آپرین و مذاکرات سرمایه‌گذاری در آن ، در کنار برنامه توسعه مراکز منطقه‌ای و همکاری با کشورهای آسیای میانه ، بخشی از تلاش راه‌آهن برای تبدیل زیرساخت‌های لجستیکی به نقاط فعال اقتصادی است .
پایان مسیر ؛ آغاز مأموریت تاب‌آوری
مجموع سخنان مرتضی نوروزی نشان می‌دهد که راه‌آهن در حال بازتعریف مأموریت مراکز لجستیکی از زیرساخت‌هایی برای افزایش کارایی حمل‌ونقل به شبکه‌ای برای پشتیبانی از اقتصاد در شرایط عادی و بحرانی است .
حکمرانی یکپارچه ، توسعه مراکز لجستیکی ، هم‌افزایی میان ریل و جاده و دریا ، جذب سرمایه‌گذاری ، همکاری‌های منطقه‌ای و هوشمندسازی ، محورهایی هستند که در این رویکرد مورد توجه قرار گرفته‌اند .
با این حال ، تحقق چنین برنامه‌ای به هماهنگی عملی دستگاه‌های اجرایی ، تعیین تکلیف اراضی ، ایجاد مشوق‌های سرمایه‌گذاری و تبدیل ظرفیت‌های اعلام‌شده به مراکز فعال و برخوردار از جریان پایدار کالا وابسته است .
لجستیک تاب‌آور با ساختن چند مرکز و واگذاری چند قطعه زمین شکل نمی‌گیرد ؛ این تاب‌آوری زمانی ایجاد می‌شود که شبکه‌ای هماهنگ از بنادر ، پایانه‌ها ، مراکز لجستیکی و مسیرهای ریلی و جاده‌ای بتواند در برابر اختلال مقاومت کند و جریان تجارت را زنده نگه دارد . مأموریت راه‌آهن اکنون فراتر از توسعه زیرساخت ، ایجاد چنین شبکه‌ای است ؛ شبکه‌ای که در روزهای بحران نیز از حرکت بازنماند .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.