یک معدن ممکن است ذخایری ارزشمند ، عیاری اقتصادی و چشم‌اندازی سودآور داشته باشد ، اما اگر راهی مطمئن برای انتقال مواد معدنی ، شبکه ریلی کارآمد و بندری مناسب برای صادرات وجود نداشته باشد ، این ثروت الزاماً به سرمایه‌گذاری و تولید تبدیل نخواهد شد . در شرایطی که آینده معدن ایران با چشم‌انداز پایان جنگ و احتمال رفع محدودیت‌های بین‌المللی گره خورده ، پرسش مهم این است که آیا زیرساخت‌های کشور برای استقبال از سرمایه‌گذاران خارجی آماده‌اند؟ واقعیت آن است که سرمایه‌گذار پیش از ورود به معدن ، تنها ذخایر زیر زمین را ارزیابی نمی‌کند ؛ او مسیرهای دسترسی، هزینه‌های حمل‌ونقل و امکان رساندن محصول به بازار را نیز در محاسبات اقتصادی خود قرار می‌دهد .
به گزارش پرتال حمل و نقل ، شهرام شریعتی در پنل تخصصی معدن و لجستیک که به همت خانه معدن برگزار شد ، با تأکید بر نقش زیرساخت‌ها در آینده سرمایه‌گذاری معدنی کشور ، خواستار عبور از نگاه مقطعی به مشکلات این بخش و توجه به الزامات بنیادین توسعه شد .
وی با اشاره به اینکه مشکلات معدن ایران اغلب به موضوعاتی مانند کمبود سوخت، تأمین مواد اولیه و حقوق دولتی محدود می‌شود ، اظهار کرد : هرچند این مسائل اهمیت دارند ، اما بخش قابل‌توجهی از موانع توسعه معدن به ضعف زیرساخت‌هایی بازمی‌گردد که در سال‌های گذشته متناسب با ظرفیت‌های معدنی کشور گسترش نیافته‌اند .
شریعتی با انتقاد از برخی رویکردهای شعاری در حوزه معدن تأکید کرد که برخورداری از ذخایر ارزشمند ، بدون فراهم‌بودن زیرساخت‌های بهره‌برداری ، حمل‌ونقل و دسترسی به بازار، نمی‌تواند به‌تنهایی زمینه‌ساز توسعه اقتصادی باشد .
ریل‌های ناتمام در مسیر توسعه
این فعال حوزه معدن با مقایسه شبکه حمل‌ونقل ایران و کشورهای برخوردار از زیرساخت‌های گسترده ، ضعف ظرفیت‌های ارتباطی کشور را یکی از موانع مهم توسعه معدنی دانست .
به گفته وی ، در حالی که طول شبکه ریلی آمریکا حدود ۲۵۰ هزار کیلومتر و روسیه حدود ۸۵ هزار کیلومتر برآورد می‌شود ، شبکه راه‌آهن ایران حدود ۱۶ هزار کیلومتر است ؛ ظرفیتی که قرار بود بر اساس اهداف توسعه‌ای تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۲۵ هزار کیلومتر برسد ، اما به گفته او این هدف محقق نشده است .
شریعتی با اشاره به گستردگی جغرافیایی ایران و ضرورت انتقال محموله‌های معدنی به بنادر شمالی و جنوبی افزود : مسئله تنها وجود ذخایر معدنی نیست ، بلکه باید دید شبکه جاده‌ای و ریلی کشور تا چه اندازه توان جابه‌جایی اقتصادی و مستمر این محموله‌ها را دارد .
وی تأکید کرد که توسعه‌نیافتگی متناسب زیرساخت‌های حمل‌ونقل ، هزینه بهره‌برداری و صادرات را افزایش داده و توان رقابتی محصولات معدنی ایران را تحت تأثیر قرار می‌دهد .
بنادر؛ حلقه تعیین‌کننده زنجیره معدن
شریعتی در ادامه ، محدودیت زیرساخت‌های بندری را یکی دیگر از چالش‌های توسعه معدن عنوان کرد و با اشاره به تفاوت ظرفیت بنادر شمالی و جنوبی کشور ، بر ضرورت توسعه امکانات تخصصی متناسب با نیازهای حمل مواد معدنی تأکید کرد .
وی معتقد است ایران با وجود جایگاه قابل‌توجه در ذخایر معدنی جهان ، هنوز نتوانسته شبکه‌ای متناسب از زیرساخت‌های ریلی ، جاده‌ای و بندری برای بهره‌برداری کامل از این ظرفیت‌ها ایجاد کند .
به گفته وی ، ضعف زیرساخت‌های لجستیکی تنها بر صادرات معدن اثر نمی‌گذارد ، بلکه می‌تواند بر تصمیم سرمایه‌گذاران ، هزینه تولید و امکان توسعه صنایع معدنی نیز تأثیرگذار باشد .
سرمایه‌گذار ، فراتر از عیار معدن را می‌بیند
این فعال حوزه معدن در بخش دیگری از سخنان خود ، با طرح مسئله آینده سرمایه‌گذاری خارجی پس از پایان جنگ و رفع احتمالی تحریم‌ها، نسبت به شکل‌گیری انتظارات غیرواقع‌بینانه هشدار داد .
وی تأکید کرد که نباید تصور کرد با برداشته‌شدن محدودیت‌های بین‌المللی ، شرکت‌های بزرگ معدنی جهان بلافاصله برای سرمایه‌گذاری در ایران اقدام خواهند کرد .
به اعتقاد شریعتی ، سرمایه‌گذار خارجی پیش از ورود به یک پروژه معدنی ، مجموعه‌ای از عوامل شامل ارزش ذخایر ، شبکه دسترسی ، امکانات حمل‌ونقل ، تأمین انرژی ، قوانین و مقررات ، ریسک‌های اقتصادی و امکان بازگشت سرمایه را بررسی می‌کند .
وی با اشاره به تجربه دوران پس از برجام افزود که حتی در صورت فراهم‌شدن شرایط ورود سرمایه خارجی ، احتمالاً پروژه‌های فعال و معادنی که از زیرساخت‌های مناسب برخوردارند ، در اولویت قرار خواهند گرفت و طرح‌های اکتشافی فاقد امکانات اولیه با دشواری بیشتری برای جذب سرمایه مواجه می‌شوند .
تأمین مالی ؛ اولویت با ساختن مسیر توسعه
شریعتی با تأکید بر ضرورت بازنگری در اولویت‌های تأمین مالی ، توسعه زیرساخت‌های عمومی و لجستیکی را یکی از پیش‌نیازهای گسترش سرمایه‌گذاری در بخش معدن دانست .
وی معتقد است سرمایه‌گذاری در ساخت و توسعه راه‌آهن ، بنادر و شبکه جاده‌ای می‌تواند آثار گسترده‌تری بر اقتصاد معدن داشته باشد و زمینه بهره‌برداری اقتصادی از ذخایری را فراهم کند که به دلیل محدودیت دسترسی ، توسعه آنها با دشواری مواجه است .
شریعتی همچنین استفاده از الگوهای مشارکت و تأمین مالی زیرساخت‌ها ، از جمله قراردادهای ساخت ، بهره‌برداری و واگذاری (BOT)، را از گزینه‌های قابل بررسی برای جبران کمبود سرمایه در این بخش عنوان کرد .
به گفته وی ، جذب سرمایه برای استخراج و توسعه معادن ، بدون توجه هم‌زمان به تأمین مالی زیرساخت‌های ارتباطی و لجستیکی ، نمی‌تواند پاسخگوی نیازهای بلندمدت این بخش باشد .
پس از جنگ ؛ آزمون زیرساخت‌های باقی‌مانده
شریعتی در پایان سخنان خود با تأکید بر اینکه جنگ‌ها و بحران‌های سیاسی سرانجام پایان می‌یابند ، هشدار داد که مشکلات ساختاری اقتصاد با پایان جنگ یا رفع تحریم‌ها به‌صورت خودکار برطرف نخواهند شد .
وی با اشاره به ضرورت تغییر نگرش مدیران نسبت به مفهوم توسعه اظهار کرد که کشور باید پیش از پایان بحران ، برای استفاده از فرصت‌های احتمالی سرمایه‌گذاری آماده شود .
به اعتقاد وی ، اتکای مداوم به مسیرهای ترانزیتی کشورهای همسایه ، بدون تقویت شبکه‌های ارتباطی و لجستیکی داخلی ، نمی‌تواند جایگزینی پایدار برای توسعه زیرساخت‌های کشور باشد .
شریعتی تأکید کرد که سرمایه‌گذار خارجی برای ورود به ایران باید از وجود شرایط مناسب سرمایه‌گذاری اطمینان پیدا کند ؛ شرایطی که علاوه بر ثبات اقتصادی و مقرراتی ، به زیرساخت‌های قابل اتکا برای تولید ، جابه‌جایی و صادرات نیاز دارد .
راهی که پیش از سرمایه باید ساخته شود
آنچه از سخنان شریعتی بر می‌آید ، ضرورت تغییر زاویه نگاه به آینده معدن ایران است ؛ نگاهی که توسعه را صرفاً در افزایش استخراج ، شناسایی ذخایر تازه یا جذب سرمایه مستقیم به پروژه‌های معدنی جست‌وجو نمی‌کند ، بلکه زیرساخت‌های ارتباطی و لجستیکی را نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از معادله توسعه می‌داند .
در چنین چارچوبی ، پایان جنگ و رفع احتمالی تحریم‌ها می‌تواند فرصت تازه‌ای برای سرمایه‌گذاری فراهم کند ، اما بهره‌گیری از این فرصت به میزان آمادگی کشور در توسعه شبکه ریلی ، بنادر تخصصی ، جاده‌های ارتباطی و اصلاح شرایط سرمایه‌پذیری وابسته خواهد بود .
سرمایه‌گذار ممکن است به امید بهره‌برداری از ثروت نهفته در دل زمین وارد یک کشور شود ، اما تصمیم نهایی او تنها در محدوده معدن شکل نمی‌گیرد . بخشی از سرنوشت این سرمایه‌گذاری ، کیلومترها دورتر ، در مسیرهای ریلی ، جاده‌های دسترسی و اسکله‌های صادراتی رقم می‌خورد ؛ جایی که باید راه توسعه معدن، پیش از ورود سرمایه ، ساخته شده باشد .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.