وقتی مسیرهای دریایی صادرات با محدودیت روبه‌رو می‌شوند و هزاران کانتینر و کامیون پشت مرزها و در بنادر منطقه بلاتکلیف می‌مانند ، راه‌آهن می‌تواند روزنه‌ای تازه برای ادامه تجارت باشد ؛ روزنه‌ای که با آغاز صادرات ریلی کنسانتره طلا به چین گشوده شده ، اما اکنون زیر سایه تحریم‌های آمریکا و احتمال محدودیت عبور از ترکمنستان قرار گرفته است . در چنین شرایطی ، صادرات مواد معدنی ایران با پرسشی اساسی مواجه است: وقتی دریا، ریل و مرزهای زمینی هر یک با مانعی تازه روبه‌رو می‌شوند ، مسیر بعدی تجارت کجاست ؟
به گزارش پرتال حمل‌ونقل ، کیوان جعفری‌طهرانی ، کارشناس بازارهای جهانی ، در پنل تخصصی معدن و لجستیک که به همت خانه معدن برگزار شد ، با اشاره به محدودیت‌های ایجادشده در مسیرهای دریایی جنوب کشور ، از آغاز صادرات کنسانتره طلا از طریق شبکه ریلی به چین خبر داد .
وی با بیان اینکه این اقدام به گفته او نخستین تجربه صادرات ریلی کنسانتره طلا از ایران بوده است ، اظهار کرد : با محدودشدن مسیرهای دریایی و وجود ظرفیت خالی در شبکه ریلی ، تلاش کردیم راه تازه‌ای برای صادرات مواد معدنی با ارزش ایجاد کنیم .
جعفری‌طهرانی با اشاره به مسیر عبور محموله‌ها از ترکمنستان ، ازبکستان و قزاقستان به مقصد چین افزود : هر واگن باری حدود ۶۰ تن و یک رام قطار تا ۲ هزار و ۴۰۰ تن ظرفیت حمل دارد ؛ از این‌رو ، تجمیع محموله‌های صادراتی برای اقتصادی شدن حمل ریلی ضروری است .
وی تجربه دشوار ارسال نخستین محموله ۱۲۰ تنی کنسانتره طلا را نمونه‌ای از مشکلات تأمین بار کافی دانست و تأکید کرد که صادرکنندگان طلا ، مس و دیگر مواد معدنی می‌توانند با تجمیع محموله‌های خود از این ظرفیت استفاده کنند .
تحریم در ایستگاه مرزی ؛ قطار صادرات پشت چراغ قرمز
این کارشناس بازارهای جهانی ، تحریم راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران از سوی آمریکا را تهدیدی جدی برای تداوم صادرات ریلی دانست و نسبت به احتمال ایجاد محدودیت برای ورود قطارهای ایرانی به ترکمنستان هشدار داد .
وی گفت : اگر ترکمنستان اجازه عبور قطارهای ایرانی را ندهد ، یکی از مسیرهای مهم دسترسی ریلی ایران به آسیای مرکزی و چین با اختلال روبه‌رو خواهد شد .
جعفری‌طهرانی با اشاره به تجربه آسیب‌دیدگی یکی از پل‌های ریلی در جریان حملات نظامی ، تأکید کرد که زیرساخت‌های ریلی در شرایط بحرانی ، فراتر از جابه‌جایی مسافر و کالا ، نقشی حیاتی در حفظ جریان تجارت خارجی دارند .
به اعتقاد وی ، توسعه صادرات ریلی زمانی می‌تواند به راهکاری پایدار تبدیل شود که علاوه بر ظرفیت حمل ، امکان عبور مطمئن از کشورهای ترانزیتی نیز فراهم باشد .
دریای کاسپین ؛ راه نجات یا مسیر پرهزینه ؟
جعفری‌طهرانی از بررسی یک مسیر جایگزین برای دورزدن محدودیت احتمالی ترکمنستان خبر داد و گفت : در صورت بسته‌شدن مسیر ریلی ، می‌توان محموله‌ها را از طریق قطار به بندر امیرآباد منتقل کرد و پس از بارگیری روی کشتی ، از دریای کاسپین به قزاقستان فرستاد .
به گفته وی ، محموله‌ها پس از تخلیه در بنادر قزاقستان ، دوباره وارد شبکه ریلی شده و مسیر خود را به سمت چین ادامه خواهند داد .
وی با وجود تأکید بر امکان استفاده از حمل‌ونقل ترکیبی ، هشدار داد که تخلیه و بارگیری مجدد ، حمل دریایی و تغییر شیوه حمل ، هزینه‌های قابل‌توجهی به صادرکنندگان تحمیل خواهد کرد .
این کارشناس معتقد است در شرایطی که مسیرهای متعارف تجارت با محدودیت روبه‌رو هستند ، ایجاد مسیرهای جایگزین ضرورتی راهبردی است؛ هرچند اقتصادی‌بودن این مسیرها به ارزش کالا ، حجم محموله و مجموع هزینه‌های لجستیکی وابسته خواهد بود .
هزاران کانتینر در بن‌بست تجارت
این کارشناس در بخش دیگری از سخنان خود ، با اشاره به اختلال در مسیرهای تجاری پاکستان ، از افزایش تعداد کانتینرهای ایرانی بلاتکلیف در بندر کراچی خبر داد .
وی اعلام کرد تعداد این کانتینرها که پیش‌تر حدود ۱۲ هزار دستگاه بود ، بر اساس اطلاعات وی به ۱۸ هزار دستگاه رسیده و هزاران کامیون نیز در گذرگاه‌های مرزی ایران و پاکستان با مشکل مواجه شده‌اند .
جعفری‌طهرانی با انتقاد از معرفی مسیرهای تجاری بدون بررسی دقیق شرایط عملیاتی و سیاسی آنها تأکید کرد : توصیه‌های غیرکارشناسی درباره انتخاب بنادر و گذرگاه‌های جایگزین می‌تواند سرمایه صاحبان کالا را برای ماه‌ها در وضعیت بلاتکلیف قرار دهد.
به اعتقاد وی ، در شرایط کنونی ، انتخاب مسیر حمل‌ونقل دیگر صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست ، بلکه نیازمند ارزیابی هم‌زمان ریسک‌های سیاسی ، محدودیت‌های مرزی و امکان استمرار خدمات لجستیکی است .
پایان محاصره ، پایان بحران نیست
جعفری‌طهرانی در ادامه نسبت به انتظار کاهش فوری هزینه‌های حمل‌ونقل پس از رفع احتمالی محدودیت‌های دریایی هشدار داد .
وی با اشاره به افزایش نرخ حمل محموله‌های فله از ایران به چین گفت : هزینه حمل با کشتی‌های سوپرامکس که پیش‌تر حدود ۲۰ دلار به‌ازای هر تن بود ، اکنون در شرایط مورد اشاره به حدود ۴۳ دلار رسیده است .
به گفته وی ، حتی با بازگشایی مسیرهای دریایی ، انباشت محموله‌ها ، افزایش هزینه بیمه و ریسک فعالیت شرکت‌های کشتیرانی اجازه بازگشت سریع نرخ‌ها به شرایط پیشین را نخواهد داد .
او همچنین با اشاره به مشکلات حمل کانتینری از طریق بنادر واسط ، به‌ویژه امارات ، از صادرکنندگان خواست تا زمان تثبیت شرایط ، برای ارسال محموله‌های جدید به بنادر جنوبی با احتیاط تصمیم‌گیری کنند .
تجارت در جست‌وجوی راهی مطمئن
آنچه از سخنان جعفری‌طهرانی بر می‌آید ، تغییر معادله صادرات مواد معدنی ایران است ؛ معادله‌ای که در آن ، دسترسی به مسیرهای مطمئن حمل‌ونقل به اندازه تولید ، قیمت و بازار مقصد اهمیت یافته است .
تجربه صادرات ریلی کنسانتره طلا نشان می‌دهد که حتی در شرایط محدودیت دریایی نیز می‌توان مسیرهای تازه‌ای گشود ، اما احتمال انسداد مرزهای ترانزیتی ، افزایش هزینه حمل‌ونقل ترکیبی و وابستگی به تصمیم کشورهای مسیر ، پایداری این راهکارها را با تردید مواجه کرده است .
در چنین شرایطی ، تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی ، توسعه حمل‌ونقل ترکیبی و تقویت پیوند شبکه ریلی با بنادر شمالی ، می‌تواند بخشی از آسیب‌پذیری تجارت معدنی کشور را کاهش دهد ؛ مشروط بر آنکه هزینه‌ها و ظرفیت عملیاتی این مسیرها نیز با واقعیت‌های اقتصادی صادرات هماهنگ باشد .
از دریایی که با محدودیت روبه‌رو شده تا مرزهایی که عبور از آنها نامطمئن است ، صادرات معدن در جست‌وجوی راهی برای ادامه حیات اقتصادی خود قرار دارد . راه‌آهن می‌تواند بخشی از این مسیر باشد و دریای کاسپین گزینه‌ای دیگر؛ اما تا زمانی که دسترسی پایدار و هزینه قابل‌قبول حمل‌ونقل تضمین نشود ، داشتن ذخایر معدنی و مشتری خارجی به‌تنهایی برای تداوم صادرات کافی نخواهد بود .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.