تسهیل تجارت بین المللی

مروری بر تعاریف تسهیل تجارت بین المللی

تسهیل تجارت و حمل‌ ونقل در سطح بین‌المللی در طی ۴۰ سال گذشته همواره از سوی نهادهای بین‌المللی مختلف مد نظر بوده است. به همین جهت تعاریف مختلفی از سوی سازمان­های ذیربط جهانی ارائه شده است. در رابطه با این اصطلاح ، تعریف یکسان و واحدی در ادبیات جهانی وجود نداشته و نهادهای بین‌المللی تعاریف متفاوتی را برای آن ارائه نموده­اند. در ادامه به مرور و بررسی این تعاریف می­ پردازیم.

• سازمان جهانی تجارت WTO: ‌ساده ­سازی و همنواسازی رویه ­های تجارت بین‌الملل، شامل فعالیت­ها، اقدامات، و تشریفات مرتبط با جمع ­آوری، ارائه، برقرای ارتباط، و پردازش داده­ ها و سایر اطاعات مورد نیاز برای جابجایی کالا در تجارت بین‌الملل.
• سازمان جهانی گمرکات WCO: جلوگیری از محدودیت­های غیرضروری در تجارت. این امر می ­تواند با اعمال روش­ها و فناوری­های نوین و در عین حال بهبود کیفیت کنترل­ها به شیوه ­ای همنوا در سطح بین‌المللی امکان­پذیر شود.
• مرکز تسهیل تجارت و کسب­ و کار الکترونیکی سازمان ملل UN/CEFACT: ساده­سازی، استانداردسازی و همنواسازی رویه­ ها و جریان­های اطلاعاتی مرتبط مورد نیاز برای جابجایی کالا از فروشنده به خریدار و برای انجام پرداخت­های مالی.
• اتاق بین‌المللی تجارت ICC: بهبود کارایی فرآیندهای مرتبط با تجارت کالا از مرزهای کشورها.
• سازمان همکاری­ و توسعه برای اقتصاد OECD: ساده ­سازی، استانداردسازی و همنواسازی رویه ­ها و جریان­های کالایی مرتبط مورد نیاز برای جابجایی کالا در سطح بین‌المللی از فروشنده به خریدار در یک جهت و انجام پرداخت­ها در جهت دیگر.
• همکاری­های اقتصادی آسیا- اقیانوسیه APEC: ساده ­سازی و منطقی ­سازی گمرکات و سایر رویه ­های اجرایی که موجب تاخیر یا افزایش هزینه جابجایی کالاها از مرزهای بین‌المللی می­ شوند.
• کمیسیون اقتصادی و اجتماعی آسیا و اقیانوسیه سازمان ملل UNESCAP: از بین بردن موانع تجارت و حمل‌ونقل بین‌الملل خواه موانع فیزیکی، مالی و خواه نهادی باشد.

وجه مشترک اغلب تعاریف ساده ­سازی رویه­ ها و تشریفات بوده و اغلب از آنها نیز این موضوع را در گمرکات و تجارت در دو سوی مرزها محدود کرده ­اند. همچنین وجه مشترک تمامی تعاریف فوق، توجه به رفع موانع غیرتعرفه ­ای است. تعاریف OECD و UN/CEFACT رویکرد جامع­تری نسبت به سایر تعاریف دارد که شامل رویه­ ها، جریان­های اطلاعاتی و پرداخت­ها در تجارت بین‌الملل در طول زنجیره­ تامین کالای مربوطه می­ شود.

این تعاریف، اقدامات مربوط به محدوده قبل از مرزها مانند استانداردهای محصول، ارزیابی انطباق، تسهیل کسب­ و کار، تجارت بین‌الملل، مالی، تجارت و خدمات لجستیکی را نیز شامل می ­شود.

بانک توسعه آسیایی با مقایسه تعاریف فوق، آنچه تسهیل تجارت شامل می­ شود و آنچه شامل نمی­ شود را تبیین کرده است: سیاست­گذاری­ها و اقداماتی جهت کاهش هزینه، زمان و عدم قطعیت مرتبط با تجارت بین‌المللی، به غیر از ابزارهای سنتی تجارت اعم از تعرفه ­ها، سهمیه واردات و سایر موانع غیرتعرفه ­ای مشابه.

حمل‌ ونقل نقش انکارناپذیری را در تجارت بین‌الملل ایفا می­کند. در واقع حمل‌ ونقل را می­توان آن قسمت از مبادله تجاری دانست که جابجایی کالا از فروشنده به خریدار (جریان فیزیکی) را ممکن می ­سازد. به دلیل اهمیت حمل‌ونقل در تجارت و اینکه به خودی خود دارای یک ماهیت مستقل در حد یک بخش اقتصادی است، گاه این واژه در کنار تسهیل تجارت قرار داده می­ شود. آنکتاد در گزارش خود در سال ۲۰۰۰ موضوع حمل‌ ونقل را به تسهیل تجارت افزود. در این گزارش اشاره شده: کارایی تجارت نیازمند مجموعه­ ای از اقدامات در موضوعات لجستیک مبداء به مقصد ،‌ تسهیل تجارت و نیز اصلاح و اتوماسیون گمرکات است. بنابراین این اقدامات نه تنها شامل جنبه­ های اقتصادی، کسب ­وکار و عملیاتی تبادلات تجارت بین‌الملل می­ شوند، بلکه مسائل مرتبط با تسهیل حمل‌ ونقل را نیز شامل می­ شود.

همچنین یونسکپ این اصطلاح را به طور جدا از تجارت بکار برده و آن را این چنین تعریف کرده است: تسهیل تجارت و تسهیل حمل‌ ونقل وابسته به یکدیگر و تا حدی دارای همپوشانی هستند. تسهیل تجارت با مجموعه فرآیندها و فعالیت­هایی سروکار دارد که انجام آنها واردات یا صادرات محموله­ های تجاری را ممکن می­ کند، ‌اما تسهیل حمل‌ ونقل به فرآیندها و فعالیت­هایی که قبل و در طول جابجایی کالا (و افراد) انجام می­ گیرند مربوط می­ شود.

گرد آورنده : الناز میاندوآبچی

منبع: گروه پژوهشهای لجستیک و زنجیره تامین