گاهی بزرگ‌ترین فرصت‌های اقتصادی یک کشور نه در کمبود سرمایه و زیرساخت ، بلکه در نبود نقشه راهی روشن برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود پنهان می‌مانند . سواحل مکران و دریای عمان، با موقعیتی راهبردی در آستانه اقیانوس هند ، می‌توانند مسیر تازه‌ای برای پیوند اقتصاد ایران با بازارهای جهانی بگشایند ؛ اما آیا توسعه این پهنه با احداث بنادر بزرگ و تعریف پروژه‌های عمرانی محقق می‌شود یا پیش از هر اقدامی باید جایگاه آن در راهبرد بلندمدت کشور مشخص شود ؟
به گزارش پرتال حمل و نقل ، علی عبدالعلی‌زاده ، نماینده ویژه رئیس‌جمهور در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریامحور و مکران، در همایش «چالش‌های حکمرانی، تقنینی و اجرایی تحقق سیاست‌های کلی توسعه دریامحور» که هم‌زمان با سومین سالروز ابلاغ این سیاست‌ها برگزار شد ، با انتقاد از ناپایداری سیاست‌های توسعه‌ای کشور تأکید کرد که مسئله اصلی ایران کمبود برنامه نیست ، بلکه فقدان راهبردی کلان و مستمر برای هدایت برنامه‌های اجرایی است .
قطب‌نمای گمشده ؛ چرا برنامه‌ها به توسعه نرسیدند ؟
عبدالعلی‌زاده با اشاره به ضرورت تدوین برنامه جامع توسعه دریامحور اظهار کرد : این برنامه را نباید با برنامه‌های زمان‌بندی‌شده پنج‌ساله یا مجموعه‌ای از پروژه‌های دستگاه‌های اجرایی اشتباه گرفت .
وی توضیح داد که برنامه جامع باید مشخص کند چه تغییراتی در ساختار دستگاه‌های اجرایی ، قوانین و سیاست‌های موجود لازم است تا مسیر توسعه دریامحور هموار شود .
به گفته وی ، در مواردی ممکن است اجرای سیاست‌های جدید نیازمند اصلاح قوانین باشد که در این صورت دولت باید لوایح مربوط را برای تصویب به مجلس ارائه کند .
نماینده ویژه رئیس‌جمهور با مرور تجربه برنامه‌های توسعه کشور و اشاره به سند چشم‌انداز بیست‌ساله، از تغییر جهت سیاست‌های اقتصادی در دوره‌های مختلف انتقاد کرد و گفت استمرار نیافتن راهبردهای بلندمدت، مانع دستیابی کشور به اهداف پیش‌بینی‌شده شده است .
او با اشاره به تجربه کشورهایی مانند سنگاپور ، مالزی و ترکیه ، بر ضرورت تداوم مسیر توسعه در دوره‌های مختلف مدیریتی تأکید کرد .
عبدالعلی‌زاده معتقد است برنامه‌های پنج‌ساله باید در چارچوب یک راهبرد کلان ملی حرکت کنند ؛ به‌گونه‌ای که تغییر دولت‌ها تنها بر سرعت اجرای برنامه‌ها تأثیر بگذارد، نه بر جهت اصلی توسعه کشور .
وی قانون اساسی ، سیاست‌های کلی اصل ۴۴، سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و سیاست‌های کلی توسعه دریامحور را از اسناد مهمی دانست که می‌توانند مبنای تدوین این راهبرد قرار گیرند .
گنج پنهان ؛ مکران برای ایران یا برای جهان ؟
عبدالعلی‌زاده با اشاره به تعبیر «گنج پنهان» درباره ظرفیت‌های دریای عمان و سواحل مکران ، دو پرسش اساسی را مطرح کرد : گنج پنهان دریای عمان چیست و مکران چه جایگاهی در آینده اقتصادی ایران دارد ؟
وی تأکید کرد که پاسخ به این پرسش‌ها نباید صرفاً به شناسایی منابع طبیعی ، احداث تأسیسات بندری یا توسعه صنایع محدود شود .
به گفته او ، دریای عمان و مکران می‌توانند بستری برای تنوع‌بخشی به مسیرهای ارتباطی ایران با جهان ، گسترش پیوندهای اقتصادی ، توسعه کارآفرینی ، تقویت امنیت غذایی و انرژی و افزایش ظرفیت‌های گردشگری و فعالیت‌های دریایی باشند .
عبدالعلی‌زاده با طرح این پرسش که «آیا مکران فقط برای ایران گنج است یا برای منطقه و جهان ؟» بر ضرورت تغییر مقیاس نگاه به توسعه این منطقه تأکید کرد .
وی موقعیت مکران در دسترسی به اقیانوس هند را فرصتی برای ارتباط تجاری کشورهای آسیای مرکزی ، روسیه و دیگر بازارهای بین‌المللی دانست و اظهار کرد که برنامه‌ریزی برای این منطقه باید فراتر از نیازهای داخلی ایران انجام شود .
از منظر حمل‌ونقل بین‌المللی ، چنین رویکردی مستلزم بررسی تقاضای واقعی بار ، هزینه مسیرهای جایگزین ، اتصال ریلی و جاده‌ای ، خدمات لجستیکی و توان رقابتی بنادر مکران در برابر دیگر مسیرهای منطقه‌ای است .
بنادر میلیارد تنی ؛ رؤیای بزرگ یا تصمیم شتاب‌زده ؟
نماینده ویژه رئیس‌جمهور با اشاره به پیشنهادهای مطرح‌شده برای احداث بنادر بزرگ در سواحل مکران گفت : در برخی طرح‌ها ، ایجاد بنادر با ظرفیت صدها میلیون تن و حتی یک میلیارد تن مطرح شده است .
وی با مقایسه این ارقام با ظرفیت کنونی بنادر کشور، بر بزرگی مقیاس چنین پروژه‌هایی تأکید کرد ؛ اما هشدار داد که تصمیم‌گیری درباره آنها بدون شناخت دقیق منطقه و ارزیابی نیازهای آینده می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد .
عبدالعلی‌زاده با تأکید بر ضرورت پرهیز از اقدامات شتاب‌زده اظهار کرد که ترجیح می‌دهد مطالعات توسعه مکران حتی سال‌ها زمان ببرد، اما تصمیمی اشتباه و برگشت‌ناپذیر اتخاذ نشود .
او همچنین بر بهره‌گیری از تجربه مشاوران و متخصصان داخلی و بین‌المللی تأکید کرد و گفت : توسعه مکران باید با استفاده از دانش روز و متناسب با جایگاه بالقوه آن در اقتصاد جهانی طراحی شود .
در این چارچوب ، ظرفیت‌های بزرگ بندری مطرح شده در سخنان وی را باید در حد پیشنهادها و چشم‌اندازهای مطالعاتی دانست ، نه پروژه‌هایی که ضرورت اقتصادی یا اجرای آنها قطعی شده باشد .
پیش از ساختن ؛ میراث طبیعی مکران را بشناسیم
یکی از محورهای مهم سخنان عبدالعلی‌زاده ، ضرورت شناخت ویژگی‌های طبیعی و زیست‌محیطی مکران پیش از اجرای طرح‌های توسعه‌ای بود .
وی با انتقاد از برخی جانمایی‌های صنعتی در طرح‌های پیشین اظهار کرد که توسعه نباید به تخریب ظرفیت‌های منحصربه‌فرد طبیعی منطقه منجر شود .
به گفته او ، اقداماتی برای شناسایی و ثبت میراث طبیعی مکران در دستور کار قرار گرفته و مطالعات زمین‌شناسی نیز باید با همکاری دستگاه‌های تخصصی انجام شود .
عبدالعلی‌زاده با اشاره به اهمیت شناخت منابع معدنی ، شرایط زمین‌شناختی و ویژگی‌های اقلیمی منطقه تأکید کرد که پیش از تعیین محل استقرار صنایع ، بنادر و شهرهای جدید ، باید اطلاعات علمی قابل اتکایی از سرزمین در اختیار برنامه‌ریزان باشد .
وی همچنین بر حفظ جاذبه‌های طبیعی ، از جمله کوه‌های مریخی و دیگر پهنه‌های ارزشمند مکران ، تأکید کرد و خواستار آن شد که توسعه گردشگری و فعالیت‌های اقتصادی با حفاظت از محیط‌زیست همراه باشد .
مردم مکران ؛ حلقه نخست زنجیره توسعه
عبدالعلی‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود ، مشارکت مردم محلی را از پیش‌شرط‌های موفقیت برنامه‌های توسعه‌ای عنوان کرد .
وی تأکید کرد که پیش از آغاز پروژه‌های بزرگ ، باید برای آموزش، مهارت‌آموزی و توانمندسازی ساکنان منطقه برنامه‌ریزی شود تا مردم مکران بتوانند در فرصت‌های شغلی و اقتصادی ناشی از توسعه مشارکت کنند .
نماینده ویژه رئیس‌جمهور با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه شیلات و صنایع دریایی ، از افزایش تولید در بخش شیلات سخن گفت و این دستاوردها را حاصل برنامه‌ریزی و حمایت مستمر دانست .
او همچنین به ظرفیت صنایع کشتی‌سازی و تعمیر شناورها اشاره کرد و از همکاری‌های انجام‌شده در این حوزه ، از جمله فعالیت‌های مجتمع کشتی‌سازی ایزوایکو ، سخن گفت .
عبدالعلی‌زاده با اشاره به آسیب‌های وارد شده به برخی تأسیسات صنعتی در جریان درگیری‌های نظامی ، بر ضرورت حفظ و بازسازی ظرفیت‌های صنایع دریایی کشور تأکید کرد .
از گنج پنهان تا موتور توسعه ملی
مجموعه سخنان عبدالعلی‌زاده بر یک مسئله اساسی متمرکز بود : توسعه مکران نباید به مجموعه‌ای پراکنده از پروژه‌های بندری ، صنعتی و عمرانی محدود شود، بلکه لازم است جایگاه این منطقه در راهبرد بلندمدت اقتصاد ایران و شبکه تجارت جهانی تعریف شود .
چنین نگاهی ، توسعه بنادر را به موضوعاتی فراتر از ظرفیت اسکله‌ها پیوند می‌زند ؛ از اتصال به کریدورهای بین‌المللی و جذب جریان‌های پایدار بار گرفته تا حفاظت از محیط‌زیست ، مشارکت جوامع محلی و ایجاد زنجیره‌های ارزش اقتصادی .
در این میان ، تدوین برنامه جامع توسعه دریامحور زمانی می‌تواند به تحول واقعی منجر شود که علاوه بر تعیین جهت‌گیری‌های کلان ، زمینه اصلاح قوانین ، هماهنگی دستگاه‌ها و استمرار تصمیم‌گیری‌های راهبردی را فراهم کند .
اگر دریای عمان و مکران گنج پنهان اقتصاد ایران هستند ، کلید گشودن این گنج نه صرفاً در احداث بنادر عظیم ، بلکه در شناخت علمی ظرفیت‌ها، انتخاب مسیر درست توسعه و پیوند دادن منافع ملی با فرصت‌های تجارت جهانی نهفته است .
آینده مکران زمانی از یک چشم‌انداز بزرگ به واقعیتی اقتصادی تبدیل خواهد شد که پیش از آغاز رقابت برای ساخت پروژه‌های بزرگ‌تر ، پاسخ روشنی به این پرسش داده شود : مکران قرار است چه نقشی در اقتصاد ایران، منطقه و جهان ایفا کند ؟
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.