در روزهایی که رقابت کریدورهای بین‌المللی تنها به کوتاه‌ترین مسیر محدود نمی‌شود و هزینه ، سرعت ، قابلیت پیش‌بینی و استمرار جریان کالا به معیارهای تعیین‌کننده تجارت تبدیل شده‌اند ، راه‌آهن می‌تواند نقشی فراتر از یک شیوه جابه‌جایی ایفا کند . توسعه زیرساخت‌های لجستیکی ، اتصال مراکز تولید به شبکه ریلی ، دیپلماسی حمل‌ونقل و جذب سرمایه‌گذاری ، شش محور راهبردی هستند که مدیرعامل راه‌آهن برای تقویت جایگاه ایران در تجارت بین‌المللی و افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین ترسیم کرده است ؛ مسیری که موفقیت آن به تبدیل توافق‌ها و ظرفیت‌های موجود به خدمات رقابتی و قابل اتکا وابسته است .
به گزارش پرتال حمل‌ونقل ، جبارعلی ذاکری ، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران ، در یادداشتی با عنوان «راه‌آهن ؛ شریک راهبردی تجارت و تاب‌آوری اقتصاد ایران» ، شش راهبرد اصلی این شرکت برای توسعه حمل‌ونقل بین‌المللی ، تقویت ترانزیت ریلی و افزایش نقش شبکه ریلی در پایداری زنجیره تأمین کشور را تشریح کرد .
ذاکری در این یادداشت ، توسعه ترانزیت ریل‌پایه، تکمیل زیرساخت‌های لجستیکی ، اتصال مراکز تولید به شبکه ریلی ، ارائه خدمات رقابتی، دیپلماسی فعال ریلی ، مشارکت بخش خصوصی و تقویت تاب‌آوری شبکه در شرایط بحرانی را محورهای اصلی برنامه‌های راه‌آهن معرفی کرده است .
ریل از مسیر عبور تا شریک تجارت ؛ تغییر مأموریت راهبردی راه‌آهن
مدیرعامل راه‌آهن با اشاره به اقدامات دو سال گذشته این شرکت ، توسعه حمل‌ونقل بین‌المللی را یکی از اولویت‌های اصلی صنعت ریلی دانست و گفت : در این دوره ، تمرکز بر توسعه ترانزیت ریل‌پایه ، بنادر متصل به شبکه ریلی ، مراکز لجستیکی کریدوری و مرزی و دیپلماسی فعال ریلی قرار داشته است .
به گفته وی ، گسترش همکاری با صنایع ، بازرگانان ، شهرک‌های صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی برای اتصال به شبکه ، ارتقای ظرفیت عملیات مرزی و خدمات گمرکی ، توسعه همکاری با شرکت‌های حمل‌ونقل و فورواردرها و پیگیری جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی ، بخش‌های مکمل این برنامه بوده‌اند .
ذاکری همچنین توافق‌های عملیاتی و تعرفه‌ای و توسعه قطارهای برنامه‌ای را از اقدامات مؤثر در ارتقای خدمات بین‌المللی برشمرد و انتخاب راه‌آهن به‌عنوان دستگاه برتر حامی صادرات و تقدیر رئیس‌جمهور در روز ملی صادرات را حاصل تلاش کارکنان صنعت ریلی و همکاری دستگاه‌های اجرایی و فعالان اقتصادی دانست .
وی تأکید کرد که این تقدیر ، مسئولیت راه‌آهن را برای تداوم مسیر افزایش داده است ؛ مسیری که باید ظرفیت‌های شبکه ریلی را به مزیتی ملموس برای تولیدکنندگان و بازرگانان تبدیل کند .
از نگاه مدیرعامل راه‌آهن ، این مزیت زمانی معنا پیدا می‌کند که صاحبان کالا بتوانند خدمات ریلی را با هزینه مناسب ، زمان حمل قابل پیش‌بینی ، دسترسی بهتر به بازار و استمرار خدمت تجربه کنند .
گلوگاه‌های کریدوری زیر ذره‌بین ؛ زیرساخت باید به جریان بار برسد
نخستین راهبرد راه‌آهن ، توسعه ترانزیت ریل‌پایه و تکمیل زیرساخت‌های لجستیکی است ؛ راهبردی که بر افزایش ظرفیت جابه‌جایی کالا و ایجاد پیوستگی فیزیکی در مسیرهای بین‌المللی تمرکز دارد .
بر این اساس ، توسعه مراکز لجستیکی کریدوری و مرزی، افزایش ظرفیت تخلیه و بارگیری و تقویت امکانات پذیرش و تبادل محموله در پایانه‌های مرزی دنبال خواهد شد .
مدیرعامل راه‌آهن همچنین توسعه بنادر ریل‌پایه را از اولویت‌های این بخش عنوان کرد و توضیح داد که اتصال عملیاتی بنادر به شبکه ریلی ، تنها به ایجاد خطوط دسترسی محدود نمی‌شود ؛ بلکه محوطه‌های مناسب ، تجهیزات تخلیه و بارگیری و ظرفیت کافی برای جابه‌جایی کالا نیز باید فراهم باشد .
استقرار و ارتقای امکانات ارائه خدمات گمرکی در پایانه‌ها و مراکز لجستیکی مجاز نیز از دیگر الزامات این برنامه است .
ذاکری تأکید کرد که اولویت سرمایه‌گذاری در این بخش باید رفع گلوگاه‌هایی باشد که ظرفیت کل مسیر را محدود می‌کنند . به همین دلیل ، توسعه هر پایانه یا مرکز لجستیکی باید متناسب با جریان واقعی کالا و ظرفیت حلقه‌های پیشین و پسین آن انجام شود تا سرمایه‌گذاری به افزایش توان عملیاتی و کاهش توقف محموله‌ها منجر شود .
چشمه‌های بار به ریل متصل می‌شوند ؛ بازارهای هدف در نقشه راه‌آهن
دومین راهبرد ، گسترش دسترسی صنایع و فعالان تجاری به شبکه ریلی و ایجاد جریان پایدار کالا میان مراکز تولید و بازارهای مصرف است .
ذاکری با اشاره به همکاری‌های آغازشده با صنایع ، بازرگانان ، شهرک‌های صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی اعلام کرد که این مشارکت‌ها بر اساس حجم بار ، نیاز بنگاه‌ها و توجیه اقتصادی هر اتصال ادامه خواهد یافت .
در این رویکرد ، ایجاد خطوط فرعی و اتصال مراکز تولید به شبکه ریلی باید با برنامه مشخص بهره‌برداری همراه باشد تا استفاده از حمل‌ونقل ریلی به کاهش هزینه و زمان جابه‌جایی برای بنگاه‌ها منجر شود .
مدیرعامل راه‌آهن ، شناخت دقیق نوع کالا ، مبدأ ، مقصد ، حجم و استمرار تقاضا را مبنای انتخاب مسیرهای توسعه بازار دانست و از تکمیل اطلس حمل بار ریلی بین‌المللی با هدف شناسایی چشمه‌های بار و اتصال آنها به بازارهای هدف خبر داد .
بر اساس این یادداشت ، بازارهای آسیای میانه ، کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا و چین ، در کنار افغانستان ، پاکستان ، ترکیه و عراق ، از جمله بازارهای مورد توجه در برنامه توسعه همکاری‌های بین‌المللی راه‌آهن هستند .
با این حال ، توسعه خدمات در هر یک از این بازارها به وضعیت اتصال ریلی ، ظرفیت عملیاتی مسیر و امکان ارائه خدمات با توجیه اقتصادی وابسته خواهد بود .
در همین راستا ، تقویت همکاری با سازمان توسعه تجارت ، رایزنان بازرگانی ، اتاق ایران ، اتاق‌های مشترک و تشکل‌های تخصصی دنبال می‌شود تا شناخت بازارها و ارتباط مستقیم با صاحبان کالا به جذب تقاضای پایدار حمل‌ونقل ریلی منجر شود .
زمان و هزینه در خط رقابت ؛ قطار باید قابل پیش‌بینی باشد
سومین محور راهبردی راه‌آهن ، ارتقای کیفیت خدمات و افزایش رقابت‌پذیری حمل‌ونقل ریلی از نظر هزینه ، زمان و قابلیت اطمینان است .
ذاکری با تأکید بر اینکه انتخاب مسیر حمل برای بازرگانان تنها به تعرفه محدود نمی‌شود ، مجموع هزینه تحویل کالا و اطمینان از انجام تعهدات تجاری را معیار اصلی تصمیم‌گیری صاحبان بار دانست .
در این چارچوب ، طراحی بسته‌های تعرفه‌ای رقابت‌پذیر و بررسی تخفیف‌های هدفمند در حق دسترسی و خدمات ایستگاهی و پایانه‌ای ، با رعایت مقررات و توجیه اقتصادی ، در دستور کار قرار دارد .
تجمیع محموله‌ها و استفاده از ظرفیت بار برگشت نیز از جمله راهکارهایی است که می‌تواند اقتصاد حمل ریلی را بهبود دهد و امکان استفاده از این شیوه را برای بنگاه‌های دارای حجم بار کمتر فراهم کند .
در بخش عملیات ، توسعه قطارهای برنامه‌ای و ویژه ، اولویت‌بخشی به حمل‌ونقل بین‌المللی در برنامه‌ریزی ظرفیت ، تعیین زمان هدف حمل و توسعه سامانه‌های رهگیری محموله دنبال خواهد شد .
مدیرعامل راه‌آهن همچنین بر ضرورت تعریف تعهدات سطح خدمت در مسیرهای منتخب تأکید کرده است ؛ تعهداتی که باید متناسب با توان اجرایی و مسئولیت هر یک از ارائه‌دهندگان خدمات تنظیم شوند .
وی کاهش توقف‌های ناشی از فرایندهای داخلی و مرزی را نیز نیازمند همکاری نزدیک با گمرک دانست و بررسی اسناد پیش از رسیدن محموله، حذف مراحل تکراری ، هماهنگی ساعات ارائه خدمات با برنامه حرکت قطارها و تبادل الکترونیکی اطلاعات میان دستگاه‌ها را از زمینه‌های این همکاری برشمرد .
مرزها بدون هماهنگی باز نمی‌شوند ؛ دیپلماسی ریلی در امتداد کریدورها
چهارمین راهبرد ، توسعه دیپلماسی ریلی و هماهنگی عملیاتی با کشورهای واقع در مسیر کریدورهای بین‌المللی است .
مدیرعامل راه‌آهن معتقد است که بهبود خدمات در داخل کشور زمانی به مزیت رقابتی در سطح بین‌المللی تبدیل می‌شود که برنامه‌های عملیاتی با سایر کشورهای مسیر نیز هماهنگ باشد .
بر این اساس ، توافق‌های دوجانبه و چندجانبه با راه‌آهن‌ها و مراجع مرتبط کشورهای همجوار و سایر کشورهای ذی‌نفع در کریدورها، با تمرکز بر اجرای ترتیبات مشترک ادامه خواهد یافت .
هماهنگی برنامه حرکت ، پذیرش و تبادل قطار و ناوگان و همکاری‌های فنی، از محورهای اصلی این تعاملات است .
در بخش اقتصادی نیز پیگیری تعرفه‌های مشترک سراسری در مسیرهای بین‌المللی و تخفیف‌های هماهنگ می‌تواند امکان برآورد دقیق‌تر هزینه حمل را برای شرکت‌های حمل‌ونقل و صاحبان کالا فراهم کند .
ذاکری همچنین تبادل الکترونیکی داده‌ها میان کشورهای مسیر و هماهنگی خدمات مرزی را از عوامل مؤثر در کاهش توقف محموله‌ها دانست .
به تأکید وی ، اثربخشی دیپلماسی ریلی باید در نتایج عملی آن برای تجارت سنجیده شود ؛ به‌گونه‌ای که توافق‌های انجام‌شده به ترتیبات اجرایی قابل اتکا در قراردادها و برنامه‌های تجاری تبدیل شوند .
سرمایه‌گذار در انتظار جریان بار ؛ بخش خصوصی در مرکز توسعه ریلی
پنجمین محور برنامه‌های راه‌آهن ، گسترش مشارکت بخش خصوصی و جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی است .
ذاکری شرکت‌های حمل‌ونقل، فورواردرها ، بهره‌برداران پایانه‌ها و صاحبان کالا را از شرکای اصلی توسعه خدمات ریلی دانست و بر ضرورت تنظیم روابط همکاری بر پایه مسئولیت‌های مشخص و قراردادهای شفاف تأکید کرد .
در حوزه سرمایه‌گذاری ، فرصت‌های موجود در پایانه‌ها ، ناوگان ، تجهیزات ، انبارها و خطوط فرعی باید با اطلاعات روشن درباره میزان تقاضا ، هزینه‌ها و چشم‌انداز بهره‌برداری به سرمایه‌گذاران معرفی شوند .
وی پیگیری جذب سرمایه‌گذار داخلی و خارجی ، به‌ویژه در پایانه‌های آپرین تهران و آستارا را از برنامه‌های این شرکت عنوان کرد .
به گفته مدیرعامل راه‌آهن ، جذابیت اقتصادی پروژه‌ها به وجود جریان معتبر بار و شفافیت شرایط فعالیت وابسته است ؛ از این رو ، سرمایه‌گذاران باید بتوانند پیش از ورود به پروژه، ابعاد اقتصادی آن و مسئولیت طرف‌های همکاری را به‌درستی ارزیابی کنند .
ذاکری همچنین شفافیت ، دسترسی منصفانه و رعایت رقابت را از پایه‌های مشارکت پایدار دانست و بر اهمیت تعامل مستمر با تشکل‌های اقتصادی و دریافت بازخورد مشتریان برای اصلاح خدمات و رفع موانع اجرایی تأکید کرد .
در روزهای بحران ، ریل نباید از حرکت بایستد
ششمین راهبرد راه‌آهن، تقویت تاب‌آوری شبکه و حفظ استمرار خدمات در شرایط اختلال، بحران و جنگ است؛ موضوعی که در یادداشت مدیرعامل راه‌آهن به‌عنوان یکی از ابعاد راهبردی توسعه حمل‌ونقل بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است.
ذاکری با اشاره به ظرفیت حمل انبوه ریلی و امکان اتصال مراکز تولید، بنادر، مرزها و مراکز مصرف، نقش راه‌آهن را در استمرار جابه‌جایی کالاهای اساسی، نهاده‌های تولید و محصولات صنعتی مهم ارزیابی کرد.
وی صیانت از این قابلیت را وابسته به نگهداری مستمر زیرساخت و ناوگان، تأمین قطعات و تجهیزات، حفاظت از نقاط حساس و آمادگی نیروی انسانی دانست.
در این چارچوب، برنامه‌های توسعه باید هم‌زمان با حفظ ظرفیت‌های موجود و الزامات تداوم خدمت پیش بروند.
پیش‌بینی مسیرها و ترتیبات عملیاتی جایگزین در بخش‌های امکان‌پذیر شبکه، هماهنگی با سایر شیوه‌های حمل‌ونقل و برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی محموله‌های ضروری نیز از دیگر محورهای این راهبرد است.
مدیرعامل راه‌آهن همچنین بر ضرورت همکاری با صنایع و صاحبان کالا برای شناسایی نیازهای حیاتی و الزامات استمرار تولید تأکید کرد.
از این منظر، تاب‌آوری ریلی تنها به معنای حفظ حرکت قطارها در زمان بحران نیست؛ بلکه توانایی شبکه برای پشتیبانی از زنجیره تأمین و بازیابی خدمات پس از اختلال نیز بخشی از مأموریت آن به شمار می‌رود.
چهار نهاد در یک مسیر ؛ سازوکار مشترک برای توسعه تجارت ریلی
ذاکری در بخش پایانی یادداشت خود، تفاهم‌نامه چهارجانبه میان شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، سازمان توسعه تجارت ایران، اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران و گمرک جمهوری اسلامی ایران را بستر نهادی همکاری برای توسعه تجارت ریلی معرفی کرد.
این تفاهم‌نامه با هدف پیوند ظرفیت‌های حمل‌ونقل، شناخت بازار، مشارکت بخش خصوصی و تسهیل تشریفات تجاری تنظیم شده است.
بر اساس این چارچوب، کمیته راهبری و کارگروه اجرایی باید اولویت‌ها، برنامه اقدام و مسئولیت دستگاه‌ها را مشخص کنند و موانع موجود را تا دستیابی به نتیجه پیگیری کنند.
مدیرعامل راه‌آهن، رشد ارزش و حجم تجارت ریلی، کاهش هزینه و زمان حمل، پایبندی به برنامه حرکت قطارها و رضایت مشتریان را از معیارهای ارزیابی عملکرد این همکاری برشمرد.
وی در پایان از صنایع، بازرگانان، شهرک‌های صنعتی، مناطق ویژه اقتصادی، بنادر، شرکت‌های حمل‌ونقل و سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی دعوت کرد نیازهای مشخص خود را درباره نوع کالا، مسیر، حجم و تناوب حمل و سطح خدمات مورد انتظار با راه‌آهن مطرح کنند.
به تأکید ذاکری، هدف از این تعامل آن است که گفت‌وگو با فعالان اقتصادی به راه‌حل‌هایی عملی و دارای توجیه اقتصادی تبدیل شود؛ راه‌حل‌هایی که دسترسی تولیدکنندگان ایرانی به بازارها را تسهیل کند و امکان برنامه‌ریزی مطمئن‌تر را برای بازرگانان فراهم آورد.
در این چارچوب ، جایگاه راه‌آهن در اقتصاد کشور نه صرفاً با طول خطوط یا تعداد قطارها، بلکه با سهم آن در کاهش هزینه تجارت، پایداری زنجیره تأمین و ایجاد اطمینان برای فعالان اقتصادی سنجیده خواهد شد.
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.