به گزارش پرتال حمل و نقل به قلم احسان موحدیان ، تحولاتی که در ایروان و در چارچوب اجلاس جامعه سیاسی اروپا رخ داد ، نشان‌دهنده یک چرخش تاریخی و ساختاری در ژئوپلیتیک قفقاز است .
ارمنستان در حال اجرای یک «جراحی راهبردی» برای خروج از مدار امنیتی کرملین و ورود به معماری امنیتی غرب است ، اما باید دید این اقدام چه ابعاد و تبعاتی برای ارمنستان دارد .
۱. چرخش راهبردی ارمنستان و اتحادیه اروپا
ارمنستان به این جمع‌بندی رسیده است که تکیه بر ساختارهای سنتی مانند سازمان پیمان امنیت جمعی نه تنها منجر به حفظ تمامیت ارضی این کشور در برابر حملات باکو نشد ، بلکه باعث کاسته شدن قدرت مانور این کشور شده است . این مساله ای است که بسیاری از گروه های سیاسی در ارمنستان بر سر آن با هم توافق دارند . هدف ایروان ، تنوع‌بخشی به شرکای امنیتی خود و تبدیل شدن به پل ارتباطی انرژی و ترانزیت بین آسیای میانه و اروپا در قالب طرح چهارراه صلح است . امری که درآمد اقتصادی و افزایش وزن ژئوپلتیک ارمنستان را در منطقه ای حساس در پی دارد .
حضور نخست‌وزیر کانادا به عنوان مهمان ویژه ، نشان‌دهنده تلاش ارمنستان برای جلب حمایت ناتو فراتر از مرزهای قاره‌ای است . اما هدف اتحادیه اروپا، پر کردن خلاء قدرت ناشی از درگیری روسیه در اوکراین است . اروپا قصد دارد با تثبیت حضور خود در ارمنستان ، کنترل کریدورهای راهبردی (از جمله کریدور میانی) را از کنترل روسیه و ترکیه خارج کند و امنیت از دست رفته در حوزه انرژی را دوباره تضمین کند و روسیه را نیز بیشتر تحت فشار قرار دهد .
۲. سناریوهای احتمالی
سناریوی اول با بالاترین احتمال وقوع : گذار موفق ارمنستان به «بازدارندگی غربی»
در این سناریو ، ارمنستان موفق می‌شود با جایگزینی ناظران اروپایی و خرید تجهیزات نظامی از فرانسه و هند ، یک سد دفاعی جدید در برابر باکو و ترکیه ایجاد کند . در همین راستا ایروان به تدریج پایگاه ۱۰۲ روسیه در گیومری را تعطیل کرده و با تضمین‌های امنیتی غرب ، معاهده صلح با آذربایجان را امضا می‌کند .
پیامد این مساله خروج دائمی قفقاز جنوبی از نفوذ انحصاری روسیه خواهد بود .
سناریوی دوم «بی‌ثبات‌سازی داخلی» ارمنستان توسط روسیه است که احتمال وقوع و موفقیت کمتری دارد . روسیه با استفاده از اهرم‌های اقتصادی (انرژی و صادرات) و تحریک اپوزیسیون داخلی ، تلاش می‌کند دولت پاشینیان را پیش از نهایی شدن توافقات با اروپا سرنگون کند .
روسیه برای موفقیت این طرح به اقداماتی مانند ایجاد بحران‌های اجتماعی و قطعی گاز در زمستان به همراه حملات رسانه‌ای سنگین برای نشان دادن خیانت پاشینیان به آرمان‌های ارمنی روی خواهد آورد . ولی با توجه به اینکه تصور جمعی ارامنه این است که روسیه در جریان بحران قراباغ از ارمنستان حمایت خاصی نکرد موفقیت این نوع تبلیغات در هاله ای از ابهام قرار دارد .
سناریوی سوم ، «چراغ سبز روسیه به باکو» برای تشدید تنش با ارمنستان است که احتمال وقوع آن اندک است .
بر این اساس روسیه برای تنبیه ارمنستان ، دست آذربایجان را برای عملیات نظامی محدود در مناطق مرزی (مانند استان سیونیک) باز می‌گذارد تا نشان دهد غرب توان یا اراده حمایت فیزیکی از ارمنستان را ندارد . البته با توجه به گردش علیف به سمت آمریکا و سابقه تنش های یک سال اخیر دو طرف بعید است روسیه این تجربه شکست خورده را تکرار کند . همچنین باید توجه داشت که روسیه در گذشته پس از بازگذاشتن دست باکو در قراباغ از سال ۲۰۲۰ نتیجه مطلوب را کسب نکرده و نفوذ خود را در این منطقه به طور کامل از دست داده است .
۳. تحلیل واکنش‌های روسیه (تکتیکی ، تاکتیکی و راهبردی)
روسیه در قبال این چرخش ارمنستان به سمت غرب ، یک استراتژی «انتقام سرد» را دنبال می‌کند . دو واکنش تکتیکی (کوتاه‌مدت) روسیه عبارت است از :
۱ . افزایش محدودیت‌ها در مناسبات اقتصادی به بهانه‌های بهداشتی و اعمال رژیم قرنطینه بر کالاهای صادراتی ارمنستان جهت ضربه زدن به صادرات کشاورزی ارمنستان و ایجاد نارضایتی در توده مردم .
۲ . تقویت همکاری‌های اطلاعاتی و نظامی با آذربایجان و ترکیه در قالب فرمت ۳+۳ برای منزوی کردن ارمنستان در منطقه و نشان دادن اینکه امنیت قفقاز تنها توسط قدرت‌های منطقه‌ای تامین می‌شود ، نه اروپایی‌ها .
واکنش راهبردی و بلندمدت روسیه تلاش برای تغییر رژیم در ایروان خواهد بود . کرملین معتقد است حضور غرب در ایروان یک «تهدید وجودی» در جنوب روسیه است و در نهایت به دنبال جایگزینی پاشینیان با یک چهره متمایل به مسکو خواهد بود تا نفوذ خود را بازسازی کند.برگزاری اجلاس EPC در ایروان ، صرفاً یک دیدار دیپلماتیک نیست ؛ این یک عملیات تثبیت حاکمیت برای پاشینیان است . ارمنستان با دعوت از سران ۴۰ کشور ، در حال ایجاد یک پناهگاه سیاسی در برابر فشارهای مسکو است . حضور کانادا به عنوان یک قدرت نظامی در ابعاد ناتو ، پیامی مستقیم به روسیه است که ارمنستان دیگر خود را یک جزیره محصور در نفوذ روسیه نمی‌بیند .
باید توجه داشت اگرچه به دلیل حضور ناظران اروپایی ، احتمال جنگ تمام‌عیار در قفقاز جنوبی کاهش یافته اما احتمال درگیری‌های مرزی کنترل‌شده برای تست اراده غرب در جهت دفاع از تمامیت ارضی ارمنستان افزایش یافته است و اظهار نارضایتی علیف از موضع گیری های اروپایی ها را در قبال صلح منطقه می توان نشانه ای بر این امر دانست . ریسک اقتصادی شدید این اقدام پاشینیان وابستگی ۹۰ درصدی ارمنستان به گاز روسیه است . این بزرگترین نقطه ضعف راهبردی ایروان است و باید توجه داشت ایران نیز با توجه به آسیب های ناشی از جنگ به سادگی توان افزایش صادرات گاز به ارمنستان را ندارد . احتمال ترورهای سیاسی یا کودتای نظامی تحت حمایت دستگاه‌های اطلاعاتی خارجی نیز احتمالی است که هنوز در حد اندک وجود دارد .
جامعه بین‌المللی در حال تماشای یکی از جسورانه‌ترین حرکت‌های شطرنج سیاسی در حیاط خلوت روسیه است . موفقیت ارمنستان بستگی به این دارد که آیا اتحادیه اروپا و آمریکا حاضرند فراتر از بیانیه‌های سیاسی ، حمایت‌های سخت‌افزاری ، اقتصادی و مالی (مثلا در قالب جایگزینی منابع انرژی) را به ایروان ارائه دهند یا خیر . روسیه خشمگین از این چرخش ، منتظر اولین خطای محاسباتی پاشینیان است تا ضربه نهایی را وارد کند .
در عین حال به نظر می رسد با برنامه ریزی دقیق و اتخاذ سیاست های صحیح امکان نوعی همکاری سه جانبه بین جمهوری اسلامی ایران ، ارمنستان ، اتحادیه اروپا و برخی ساختارهای اروپایی در ارمنستان به ویژه در استان سیونیک وجود دارد . بدون شک بهترین و اقتصادی ترین حالت برای انجام پروژه های اروپایی در جنوب ارمنستان استفاده از امکانات فنی ، دانش مهندسی و تجهیزات و ماشین آلات ایرانی است . تجربه این همکاری فعلا برای تعریض و بهسازی جاده ترانزیتی ایران به ارمنستان وجود دارد . در عین حال دغدغه های امنیتی ایران در این منطقه نیز باید مورد توجه اروپایی ها قرار بگیرد و باید دید سران این کشورها با توجه به درسی که از رفتارهای یکجانبه گرایانه و قلدرمابانه ترامپ گرفته اند ، قصد دارند رویه متفاوتی را در قفقاز در پیش گرفته و در این منطقه به همکاری با ایران روی آورند تا زمینه برای انتفاع متقابل فراهم شود یا خیر. همکاری برای تامین نیازمندی های ساختارهای اروپایی در جنوب ارمنستان یک همکاری سه جانبه و نافع برای همه کشورها خواهد بود .
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.