اختلال در زنجیره تأمین انرژی و افزایش قیمت سوخت جت ، هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی را به شدت تحت فشار قرار داده است ؛ بحرانی که آسیب‌پذیری ساختاری بازار جهانی سوخت هواپیما و وابستگی متقابل شبکه‌های حمل‌ونقل و انرژی را آشکار می‌کند .
به گزارش پرتال حمل‌ونقل به قلم محمدرضا عبدالرحیمی رئیس هیات مدیره انجمن علمی حمل و نقل هوایی ، اختلال در تردد کشتی‌های تجاری از تنگه هرمز در پی تحولات نظامی ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، بازار جهانی انرژی را با یکی از شدیدترین شوک‌های عرضه در دوران معاصر مواجه کرد . پیامدهای این بحران به بازار نفت خام محدود نماند و با کاهش عرضه فرآورده‌های پالایشی ، بازار سوخت جت و اقتصاد صنعت هوانوردی را نیز تحت تأثیر قرار داد .
بر اساس گزارش ژوئن ۲۰۲۶ انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA)، عرضه نفت خام در پی این اختلال حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز کاهش یافت و با احتساب فرآورده‌های نفتی و گاز طبیعی مایع ، میزان اختلال به حدود ۱۵ میلیون بشکه در روز رسید . این وضعیت نشان داد که اختلال در یک گلوگاه راهبردی حمل‌ونقل دریایی چگونه می‌تواند زنجیره‌های تأمین جهانی را تحت فشار قرار دهد .
از اختلال دریایی تا بحران پالایشگاهی
تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی جهان است و محدودیت در تردد نفتکش‌ها، علاوه بر عرضه نفت خام ، جریان صادرات فرآورده‌هایی مانند گازوئیل ، بنزین و سوخت جت را نیز مختل می‌کند .
این بحران در شرایطی شکل گرفت که ظرفیت پالایشی جهان به‌طور نامتوازن توزیع شده و برخی مناطق ، به‌ویژه اروپا ، وابستگی قابل‌توجهی به واردات فرآورده‌های نفتی دارند . از این رو ، حتی بازگشت جریان نفت خام نیز لزوماً به معنای رفع فوری کمبود فرآورده‌های پالایشی نیست ؛ زیرا ظرفیت عملیاتی پالایشگاه‌ها ، سلامت تأسیسات و شبکه‌های توزیع نیز در بازگشت بازار به شرایط عادی نقش دارند .
سوخت جت ؛ حلقه آسیب‌پذیر زنجیره تأمین
سوخت جت تنها حدود ۸ درصد از تولید جهانی فرآورده‌های پالایشی را تشکیل می‌دهد ، اما برای استمرار فعالیت شبکه حمل‌ونقل هوایی حیاتی است . پالایشگاه‌ها نیز باید مجموعه‌ای از فرآورده‌ها را به‌طور هم‌زمان تولید کنند و امکان افزایش نامحدود تولید سوخت جت را ندارند .
همین محدودیت ساختاری سبب می‌شود اختلال در عرضه نفت خام و کاهش فعالیت پالایشگاه‌ها ، به کمبود نامتناسب سوخت هواپیما منجر شود . در چنین شرایطی، بازارهای وابسته به واردات برای تأمین محموله‌های محدود موجود با رقابت بیشتری مواجه می‌شوند .
اروپا ، به دلیل وابستگی به واردات سوخت جت و سهم خاورمیانه در تأمین بخشی از نیاز آن ، در برابر اختلال مسیرهای دریایی آسیب‌پذیر است . در آسیا نیز محدودیت عرضه و احتمال کاهش صادرات برخی تأمین‌کنندگان می‌تواند رقابت برای دستیابی به سوخت را تشدید کند .
افزایش قیمت سوخت و فشار بر اقتصاد هوانوردی
بر اساس پیش‌بینی منتشرشده از سوی IATA در ژوئن ۲۰۲۶، متوسط قیمت سوخت جت در سال جاری حدود ۱۵۲ دلار به ازای هر بشکه برآورد شده است؛ رقمی که در مقایسه با متوسط ۹۰ دلاری سال ۲۰۲۵، نزدیک به ۷۰ درصد افزایش نشان می‌دهد .
همچنین ، اختلاف قیمت سوخت جت با نفت خام برنت که با عنوان «کرک اسپرد» شناخته می‌شود ، برای سال ۲۰۲۶ به‌طور متوسط ۵۷ دلار در هر بشکه پیش‌بینی شده است . افزایش این شاخص می‌تواند نشان‌دهنده تشدید محدودیت عرضه فرآورده‌های پالایشی و فشار بر بازار سوخت باشد .
IATA همچنین پیش‌بینی کرده است هزینه سوخت شرکت‌های هواپیمایی جهان از ۲۵۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳۵۰ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۶ برسد ؛ درحالی‌که مصرف سوخت این شرکت‌ها تقریباً ثابت و در حدود ۱۰۴ میلیارد گالن برآورد شده است .
بر این اساس ، سهم سوخت از مجموع هزینه‌های عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی نیز از ۲۵٫۴ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳۱٫۴ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش خواهد یافت . این روند می‌تواند حاشیه سود شرکت‌ها را کاهش دهد و از طریق افزایش قیمت بلیت ، تعدیل برنامه‌های پروازی یا تغییر در ساختار هزینه‌ها بر بازار حمل‌ونقل هوایی اثر بگذارد .
تاب‌آوری حمل‌ونقل در گرو امنیت انرژی
بحران سوخت جت نشان می‌دهد که امنیت حمل‌ونقل هوایی تنها به ناوگان ، فرودگاه‌ها و زیرساخت‌های عملیاتی وابسته نیست ؛ پایداری منابع انرژی ، ظرفیت پالایش و انعطاف‌پذیری زنجیره تأمین نیز از مؤلفه‌های تعیین‌کننده تاب‌آوری این صنعت هستند .
بازگشت تردد کشتی‌ها به مسیرهای دریایی ، به تنهایی تضمین‌کننده رفع فوری آثار بحران نیست . وضعیت تولید ، ظرفیت پالایش ، ذخایر موجود و زمان مورد نیاز برای احیای جریان‌های تجاری ، همگی بر سرعت بازگشت بازار به تعادل اثر می‌گذارند .
از این منظر ، تنوع‌بخشی به منابع تأمین سوخت، تقویت زیرساخت‌های ذخیره‌سازی و افزایش آمادگی شرکت‌های هواپیمایی برای مواجهه با شوک‌های انرژی ، از مهم‌ترین درس‌های بحران سال ۲۰۲۶ برای صنعت حمل‌ونقل به شمار می‌رود .
منبع آماری : گزارش چشم‌انداز حمل‌ونقل هوایی انجمن بین‌المللی حمل‌ونقل هوایی (IATA)، ژوئن ۲۰۲۶
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.