ظرفیت فرودگاه امام خمینی برای هاب لجستیک هوایی
نقش حمل ونقل و جابجایی هوایی در فرایند تجارت طی سالیان اخیر رو به فزونی است. بزرگ ترین مزیت استفاده از این نوع حمل، سرعت بالای آن در مقایسه با سایر انواع حمل ونقل میباشد. از نقطه نظر تجارت، حمل‌ونقل هوایی برای حمل و جابجایی کالاهای لوکس و گران قیمت ( کالاهایی که ارزش وزنی کمتری دارند ولی ارزش پولی آنها بسیار زیاد است و همچنین کالاهایی مانند دارو که جنبه اضطراری دارند) مورد استفاده قرار می‌گیرد. این روش حمل‌ونقل در چند دهه اخیر بیشترین رشد را در میزان وزنی بار جابجا شده به خود اختصاص داده است. دلیل این امر نیز توسعه هواپیماها برای حمل بارهای سنگین در فواصل طولانی است. البته، باید توجه داشت که سهم بسیار کمی از میزان جابجایی کالاها به حمل‌ونقل هوایی اختصاص دارد.
موضوع لجستیک را از دو منظر می توان در حمل ونقل هوایی مورد توجه قرار داد:
- اهمیت حمل ونقل هوایی در لجستیک بین الملل؛
- اهمیت لجستیک در حمل ونقل هوایی؛
فرودگاه مهم ترین زیرساخت لجستیک هوایی می باشد که در واقع به عنوان مبدا/مقصد یا محل اتصال حمل ونقل هوایی نقش مهمی برعهده دارد. چه بسا کشوری بتواند با داشتن فرودگاهه ای ممتاز حتی اگر ناوگان هوایی قابل توجهی نداشته باشد اما نقشی تاثیرگذار بر تجارت منطقه ای و بین المللی داشته باشد. لازمه این تاثیرگذاری، ایفای نقش فرودگاه در جایگاه یک هاب و کانون منطقه ای در جابجایی بار و مسافر هوایی میباشد. فرودگاه های بین المللی در میان فرودگاه های غیرنظامی تنها نوع فرودگاهی هستند که می توانند چنین نقش محوری داشته باشد. طبق تعریف، فرودگاه بین المللی فرودگاهی است که دارای تسهیلات گمرکی، قرنطینه، کنترل روادید و گذرنامه است و پروازهای داخلی و بین المللی به منظور نشست و برخاست از مکان فوق استفاده میکنند. از میان ۷۲ فرودگاه غیرنظامی فعلی کشور، هشت فرودگاه از نوع بین المللی هستند که در این بین بدون شک فرودگاه امام خمینی مهمترین آنهاست.
قابل توجه است که کارکرد تبدیل شدن فرودگاه امام خمینی به هاب لجستیکی بین المللی هرچند در دهه ۴۰ شمسی برای کشورمان مورد توجه قرار گرفت و کلنگ فرودگاه امام خمینی برای این منظور به زمین زده شد اما متاسفانه به دلایل مختلف، پس از گذشت نزدیک به نیم قرن هنوز نتوانسته ایم این جایگاه مهم و راهبردی را به بهره برداری رسانیم و همچنان یکی از بندهای برنامه پنجم توسعه کشور در دهه ۹۰ شمسی لزوم توجه به این مهم است:
الف- ایجاد شهر فرودگاهی در محدوده فرودگاه بین المللی امام خمینی و ایجاد منطقه آزاد تجاری و منطقه ویژه اقتصادی در بخشی از اراضی فرودگاه جهت ارائه خدمات بانکی و بیمه ای و سایر خدمات شهر فرودگاهی از قبیل گردشگری، پزشکی، رفاهی و مشابه آن. اداره شهر فرودگاهی موضوع این ماده (ماده ۱۶۶) که شامل مناطق آزاد تجاری و ویژه اقتصادی فوق نیز خواهد بود، در قالب شرکت دولتی وابسته به شرکت مادرتخصصی فرودگاه های کشور است که اساسنامه آن به پیشنهاد وزارت راه و ترابری و معاونت به تصویب هیأت وزیران خواهد رسید.
ب- ایجاد و تکمیل زیربناها و زیرساخت های لازم با اولویت احداث فاز دوم فرودگاه بین المللی امام خمینی.
فرودگاه بین المللی امام خمینی در ۴۰ کیلومتری جنوب تهران و در منطقه وسیعی بین آزادراه تهران – قم و آزادراه تهران – ساوه واقع شده و بزرگترین فرودگاه کشور است. پیشنهاد ساخت این فرودگاه در سال ۱۳۴۶ توسط ایکائو و به منظور استفاده از مزیت ترانزیتی ایران بین اروپا و آسیا مطرح شده بود که پس از تصویب در سال۱۳۵۱ و آغاز عملیات احداث فرودگاه، به دلیل وقوع انقلاب و جنگ تحمیلی ساخت آن متوقف شد. مجدد در اسفند ۱۳۶۹ فعالیت ساخت این فرودگاه به صورت عملی شروع شد و با تجدید نظر در طرح جامع و تصویب آن توسط وزیر راه و ترابری و رئیس سازمان هواپیمائی کشوری وقت، عملیات طراحی و اجرایی ادامه یافت. در سال ۱۳۸۱ فرودگاه مذکور برای تمام پروازهای بین المللی و جابجایی مسافران در سال برنامه ریزی شد و در نهایت در سال ۱۳۸۴ اولین فاز این فرودگاه افتتاح گردید. مساحت کل فرودگاه حدود ۱۳۵۰۰ هکتار (۱۳۵ کیلومتر مربع) بوده و ظرفیت فعلی جابجایی این فرودگاه سالانه ۶ میلیون مسافر و ۱۲۰هزار تن بار می باشد. از ویژگی های خاص این فرودگاه قرارگیری آن در مسیر ترانزیتی پروازهای شرقی- غربی و شمالی- جنوبی عبوری از کشور است که میتواند آن را به یکی از هاب های هوایی مهم منطقه تبدیل کند.
همجواری فرودگاه امام با بندر خشک آپرین و نیز قرارگیری در کنار دو آزادراه ترانزیتی – تجاری کشور ( آزادراه تهران – قم و آزادراه تهران – ساوه ) موقعیتی ممتاز برای این فرودگاه در عرصه بازرگانی داخلی کشور پدید آورده است. این فرودگاه از طریق بندر خشک آپرین می تواند به بهترین شکل با شبکه ریلی کشور و نیز بنادر تجاری کشور مرتبط شود و نیز از طریق دو آزادراه پرتردد قم و ساوه می تواند به شریان تجارت کالای داخل کشور متصل گردد. به همین منظور، بخش غیرهوایی طرح توسعه فرودگاه ( شهر فرودگاهی ) حدود ۱۰ هزار هکتار از اراضی فرودگاه را به خود اختصاص داده است که شامل ۱۵۰۰ هکتار منطقه آزاد تجاری ، ۲۵۰۰ هکتار منطقه ویژه اقتصادی و حدود ۶۰۰۰ هکتار با کاربری‌های متفاوت است که درصورت برنامه ریزی و بهره برداری صحیح می تواند از این موقعیت ممتاز، بهترین بهره تجاری-اقتصادی را برای کشور حاصل نماید.
جایگاه رقبای ایران
در حال حاضر کشورهایی چون ترکیه ، امارات و قطر با بهره گیری از مزیت هایی خیلی کمتر از کشورمان ولی حجم بالای سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت های هوایی، مزیت رقابتی ایران را به سود خود ربوده اند. کشور امارات با بهره گیری از ناوگان نو و زیرساخت های فرودگاهی پیشرفته ، سهم عمده ای از جابجایی هوایی بار منطقه ای را به خود اختصاص داده است. هواپیمایی الامارات در حال حاضر یکی از موفق ترین خطوط هوایی جهان است و شرکت Emirates Sky Cargo که شاخه حمل ونقل کالا هواپیمایی الامارات است، در سال ۲۰۰۹ از نظر تن – کیلومتر بار حمل شده، هفتمین شرکت هواپیمایی بزرگ دنیا بوده است. حجم تن-کیلومتر بار جابجا شده توسط خطوط هوایی ثبت شده در کشور امارات حدود ۹۳ برابر و حجم مسافر جابجا شده نزدیک به ۳ برابر ایران است. توسعه زیرساخت های فرودگاهی در امارات بسیار مورد توجه است، چنانچه حمل ونقل هوایی نقش قابل توجهی در تجارت خارجی و به خصوص بازصادرات این کشور ایفا می کند. این کشور با بهره گیری از موقعیت خاص خود و با ایجاد تجهیزات فرودگاهی مناسب، تبدیل به یکی از هاب های مهم منطقه ای چه برای جابجایی کالا و چه مسافر شده است. توسعه مناطق آزاد و هاب های لجستیکی چون شهر لجستیکی دبی و منطقه ویژه صنعتی خلیفه، امکان تبدیل شدن تعدادی از فرودگاه های امارات را به هاب های مهم منطقه ای و جهانی فراهم آورده است. فرودگاه های ترکیه نسبت به فعال ترین فرودگاه کشور در جابجایی بار یعنی فرودگاه امام خمینی در سال ۲۰۱۰ حدود ۵ برابر بیشتر بار جابجا کرده اند.
ضرورت اهتمام به توسعه جایگاه فرودگاه امام خمینی به هاب مسافر و بار
مراد از این مقایسه مختصر، بیان موقعیت سخت و خطیری هست که لجستیک هوایی کشورمان در عرصه بین المللی و منطقه ای دارد. در حالی که کشورمان خیلی از مزیت های تبدیل شدن به هاب لجستیک هوایی و نیز مسیر ترانزیتی هوایی را داراست این رقبای منطقه ای ایران بوده اند که با بهره مندی از غفلت چند دهه ای ایران ، گوی سبقت را ربوده و منافع زیادی را نصیب خود کرده اند. بدون شک، فرودگاه امام خمینی چنانچه بخواهد آنطور که اسناد بالادستی آن را تکلیف کرده اند به هاب منطقه ای تبدیل شود راهی بس دشوار و پرمانع در پیش خواهد داشت. چرا که نه تنها تلاش هوشمندانه و سرسختانه مسئولین حمل ونقل هوایی کشورمان را می طلبد بلکه رقبای کشورمان از هیچ تلاشی در جهت به شکست رساندن این عزم ملی فروگذار نخواهند کرد.
دنبال کنید
ظرفیت فرودگاه امام خمینی برای هاب لجستیک هوایی
کارکرد لجستیک در حمل ونقل هوایی
جایگاه حمل ونقل هوایی در لجستیک ملی و بین الملل
نویسنده مقاله :مجتبی سلیمانی سدهی
| نویسندگان/گردآورندگان: |
| سیدناصر سعیدی |
| امیرسعید نورامین |
| منصور جوادپور |
| امیرحسین مطهری |
منبع: گروه پژوهش های لجستیک و زنجیره تامین
دیدگاه‌ها
اولین دیدگاه را دربارهٔ این خبر بنویسید.