گلوگاههای ترانزیت در مرزهای شرقی ایران ؛ از محدودیت زیرساخت تا ضرورت هماهنگی با کشورهای مقابل
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران با تشریح عوامل مؤثر بر توقف طولانیمدت ناوگان در مرزهای شرقی کشور ، از دوغارون ، سرخس ، میرجاوه و ریمدان بهعنوان نقاطی یاد کرد که افزایش تردد ، محدودیت زیرساختها ، عدم توازن نیروی انسانی ، تفاوت ساعات کاری و ظرفیت پذیرش کشورهای مقابل ، فشار مضاعفی بر فرآیند ترانزیت وارد کرده است .
چنگیز خناری اظهار کرد : بخش قابل توجهی از زمان توقف کامیونها صرفاً به فرآیندهای گمرکی مربوط نیست و مجموعهای از دستگاهها و عوامل داخلی و برونمرزی در شکلگیری زمان توقف نقش دارند . از این رو ، کاهش زمان عبور ناوگان نیازمند هماهنگی میان سازمانهای درگیر ، تجمیع کنترلها ، هوشمندسازی فرآیندها و افزایش هماهنگی با کشورهای مقابل است .
کاهش زمان توقف کامیونها نیازمند هماهنگی بیندستگاهی است
خناری در تشریح عوامل مؤثر بر زمان توقف ناوگان ترانزیتی در مرزهای دوغارون ، سرخس ، میرجاوه و ریمدان اظهار کرد : تردد کامیونها در مرزها از دو بخش سختافزاری و نرمافزاری قابل بررسی است .
وی افزود : در بخش سختافزاری ، با توجه به ماده ۱۲ قانون امور گمرکی و بند «ج» ماده ۸ آییننامه اجرایی قانون امور گمرکی و همچنین ماده ۴ آییننامه اجرایی قانون حملونقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران ، باید امکان تأمین محوطه، امکانات تهیه و بارگیری، تجهیزات اداری و سایر امکانات مورد نیاز فراهم باشد .
خناری عنوان کرد : سازمانهای متقاضی ایجاد محوطه گمرکی باید شرایط لازم را فراهم کنند و گمرک نیز باید در محوطههای مناسب مستقر باشد ، اما در برخی مرزها امکانات سختافزاری لازم برای استقرار گمرک و سایر سازمانها بهصورت مناسب وجود ندارد .
ریمدان ؛ حضور چند مجموعه در یک مرز
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره شرایط مرز ریمدان خاطرنشان کرد : در این مرز ، منطقه آزاد ، بازارچه و پایانه در کنار یکدیگر قرار دارند و سه سازمان در آنجا حضور دارند . در بخش فرآیندها نیز موضوع فقط مربوط به گمرک نیست و سازمانهای مختلف بر اساس نوع کار ، مسئولیت و وظایفی که دارند ، در فرآیند دخالت میکنند .
خناری ادامه داد : کمبود نیرو در گمرک و سایر سازمانها و همچنین نبود امکانات کافی برای استقرار سازمانها در مرزها ، از جمله عواملی است که موجب میشود فرآیند تشریفات گمرکی بهدرستی و با سرعت مورد انتظار انجام نشود .
وی افزود : بخش دیگر موضوع به میزان پذیرش کامیون از سوی کشور مقابل مربوط میشود . میزان پذیرش کشور مقابل و هماهنگی میان سازمانها و همچنین هماهنگی ساعات کاری دو کشور ، در خروج کامیون از مرز تأثیر دارد . تقریباً تمام مرزهای مهم کشور به میزان پذیرش کشور مقابل وابسته هستند و این موضوع فقط به مرزهای شرقی محدود نمیشود .
فرآیندهای هوشمند برای افزایش سرعت ترانزیت
خناری در تشریح راهکارهای افزایش ظرفیت عبور ناوگان و سرعت انجام تشریفات، بدون انتظار برای احداث زیرساختهای جدید ، اظهار کرد : در این زمینه ، اقدامات مهمی در حوزه فرآیندی و هوشمندسازی کنترلها در دستور کار قرار دارد .
وی نخستین اقدام را تفویض اختیار صدور یا تمدید فعالیت شرکتهای حملونقل عنوان کرد و افزود : این موضوع در دفتر در حال بررسی است و دستورالعمل نهایی اعلام خواهد شد .
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران ، گسترش انتخاب مسیر و کنترل محمولهها بر اساس مدیریت خطر (ریسک) را اقدام دوم برشمرد و تصریح کرد : باید محمولهها به تفکیک ریسک طبقهبندی شوند تا کامیونهای کمریسک با سرعت بیشتری از تشریفات عبور کنند .
وی درباره اقدام سوم گفت : اگر مشخصات و نتایج آزمایش یک کالا قبلاً احراز شده باشد، تا ۹ ماه میتوان از نتایج آن برای جلوگیری از تکرار آزمایش یا کنترل غیرضروری استفاده کرد . در مواردی که مشخصات و نتایج کنترل قبلی اجازه دهد، میتوان ارزیابی فیزیکی را با ایکس ری جایگزین کرد، مشروط بر اینکه ظرفیت و دستگاه ایکس ری موجود باشد .
وی تصریح کرد : با توجه به محدودیت منابع انسانی و تجهیزات ، کنترل گمرک باید بر محمولههای پرریسک متمرکز شود و نباید همه کامیونها با یک سطح کنترل مواجه شوند .
خناری در عین حال خاطرنشان کرد : این اقدامات بهتنهایی نمیتواند ظرفیت کلی مرز را افزایش دهد و موضوع زیرساخت ، تجهیزات ، تفویض اختیار ، هماهنگی دستگاهها و ظرفیت پذیرش کشور مقابل همچنان اهمیت دارد . کاهش ارزیابی و کاهش تشریفات گمرکی باید در آمار عملکرد جداگانه نیز خود را نشان دهد .
کاهش کنترلهای تکراری با هماهنگی دستگاهها
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره کنترلهای تکراری در مرزها اظهار کرد : این دفتر همواره تلاش کرده است کنترلهای تکراری را کاهش دهد . با توجه به ماهیت و نوع کنترل ، موضوع مهمتر از حذف یک کنترل توسط یک سازمان ، هماهنگسازی و تجمیع کنترلهای انجامشده توسط چند دستگاه و جلوگیری از انجام کنترلهای تکراری است .
خناری توضیح داد : اگر دو سازمان یک موضوع را بهصورت جداگانه و در زمانهای متفاوت بررسی کنند ، این فرآیند میتواند موجب افزایش زمان و هزینه شود، اما اگر با هماهنگی میان دستگاهها کنترل مشابه بهصورت همزمان انجام شود ، میتوان زمان و هزینه قابل توجهی را برای صاحبان کالا و شرکتهای حملونقل کاهش داد .
وی خاطرنشان کرد : انجام همزمان کنترلها یکی از مهمترین موضوعات در کاهش توقف کامیونها در مرزهاست . موضوع دیگر ، استفاده از اطلاعات و سوابق قبلی در مدیریت ریسک است . هرچه بتوان از اطلاعات و سوابق قبلی در مدیریت ریسک استفاده کرد ، امکان کاهش کنترلهای غیرضروری افزایش خواهد یافت .
تکمیل تشریفات پیش از رسیدن کامیون به مرز
خناری عنوان کرد : مهمترین راهکار این است که تشریفات ترانزیت از ابتدا تا خروج کامیون از کشور در یک فرآیند یکپارچه انجام شود . اگر دستگاههای ذیربط بتوانند اسناد را پیشاپیش بررسی و در صورت نبود مشکل، مجوزهای لازم را پیش از ورود کامیون صادر کنند ، هنگام ورود کامیون میتوان تشریفات را با حداقل روند انجام داد و اجازه خروج را صادر کرد .
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران تأکید کرد : تبادل اطلاعات با کشورهای طرف مقابل نیز در این زمینه اهمیت زیادی دارد . اگر بتوان اسناد و اطلاعات را پیش از ورود دریافت و بررسی کرد و تأییدیههای لازم را از قبل مبادله کرد ، میتوان پس از ورود کامیون با حداقل تشریفات اجازه خروج آن را صادر کرد .
وی توضیح داد : اطلاعات کامیون نیز باید پیش از رسیدن آن به مرز خروج ، در اختیار سازمانهای مورد نیاز قرار گیرد تا بررسیهای لازم از قبل انجام شود . در این صورت ، کامیون هنگام ورود به مرز با فرآیندهای طولانی و مراجعات متعدد مواجه نخواهد شد .
وی در عین حال خاطرنشان کرد : تحقق این رویکرد به میزان همکاری و پذیرش کشور مقابل نیز بستگی دارد . اگر تشریفات داخلی بهطور کامل انجام شده باشد ، اما کشور مقابل ظرفیت یا آمادگی لازم برای پذیرش سریع کامیونها را نداشته باشد ، همچنان با تراکم و توقف کامیون در مرزهای خروجی مواجه خواهیم بود .
افزایش تردد در مرزهای شرقی و برهم خوردن توازن
خناری درباره عملکرد مرزهای دوغارون ، سرخس ، میرجاوه و ریمدان اظهار کرد : افزایش تردد در مرزهای شرقی کشور ، بهویژه پس از کاهش ترانزیت کالا از طریق مرزهای دریایی جنوبی و همچنین تحولات میان پاکستان و افغانستان ، موجب برهم خوردن توازن در گمرکات شرقی کشور شده است . کاهش شدید تردد در مرز میرجاوه نیز به دلیل درگیریهای داخلی پاکستان و عدم امکان ترانزیت از تفتان به سایر نقاط پاکستان رخ داده است .
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران عنوان کرد : عدم تناسب فرآیندها و میزان ورودی کالا ، عدم تناسب نیروی انسانی با افزایش کالاها ، کمبود زیرساختها ، عدم تناسب میزان تردد کامیونها با ظرفیت مرز ، عدم هماهنگی ساعت کاری دو کشور و عدم پذیرش به میزان کافی از سوی کشور مقابل ، از عواملی هستند که باعث توقف کالا در مرز شدهاند .
افزایش نیرو در ریمدان و چابهار
خناری خاطرنشان کرد : برای رفع این مشکلات، اقدامات خوبی انجام شده است . با توجه به افزایش تعداد کامیونها در شرق کشور ، گمرک ریمدان که پیش از این در زمره گمرکات ترانزیتی نبود، به گمرکات ترانزیتی اضافه شده است . گمرک افزایش نیروها را در دستور کار داده و تعداد نیروها را بهویژه در ریمدان و چابهار افزایش داده است .
خناری توضیح داد : برای تأمین نیروی انسانی مورد نیاز ، از ظرفیت گمرکات داخلی و همچنین گمرکاتی که فعالیت آنها در برخی گمرکات کمتر شده است ، برای اعزام نیرو بهصورت مأموریتی به گمرکات شرق کشور استفاده شده است .
وی درباره موضوع فعالیت شبانهروزی مرزها تصریح کرد : افزایش ساعت کاری یا شبانهروزیکردن فعالیتها، افزایش نیرو و هماهنگی میان سازمانهای این طرف مرز و همچنین هماهنگی ساعت کاری با کشور مقابل ، زمانی مؤثر خواهد بود که به افزایش ظرفیت پذیرش و خروج منجر شود . اگر این اقدامات منجر به افزایش ظرفیت پذیرش و خروج نشود ، عملاً خروجی مؤثری نخواهد داشت .
سه محور اجرایی برای سال جاری
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران درباره برنامههای این دفتر اظهار کرد : انجام بخشی از اقدامات بهتنهایی توسط یک دفتر یا یک سازمان امکانپذیر نیست و نیازمند تعامل ، هماهنگی ، همفکری و وحدت رویه میان سازمانهای مختلف است .
وی افزود : یکی از موضوعات ، بحث «تعیین ماهیت» است که با توجه به آییننامه سال گذشته هیئت وزیران ، سوابق تا ۹ ماه باید توسط گمرکات مورد پذیرش قرار گیرد و این موضوع در سال جاری با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد . موضوع دیگر ، تفویض اختیار بررسی فعالیت شرکتهای حملونقل و بارگذاری آن در سامانه گمرک به استانهاست که در حال پیگیری است . امید است با همکاری گمرکات استانها، بهویژه ناظرین ، این موضوع در سال جاری تحقق پیدا کند .
مدیرکل دفتر ترانزیت گمرک ایران همچنین درباره ارزیابی کامیونهای خروجی تصریح کرد : تلاش میشود با توجه به ظرفیت قانون و آییننامهها، ارزیابی کامیونهای خروجی از مرزها ، بهویژه در مرزهای شرقی کشور، با استفاده از انتخابگری و مدیریت ریسک کاهش پیدا کند .
وی خاطرنشان کرد : هدف این است که از ارزیابی تمام کالاهایی که با پلمب و محفظه سالم به گمرکات خروجی میرسند ، خودداری شود و امور اجرایی گمرکی بهصورت انتخابی و با مدیریت ریسک انجام شود .
خناری ابراز امیدواری کرد این سه موضوع در سال جاری محقق شود و حداقل در گمرکات مهم مرزی مانند دوغارون و سرخس عملیاتی شود .
