تقاضای القایی ؛ پاشنه آشیل پروژههای ترافیکی پایتخت
وقتی شما یک گره ترافیکی را با ساخت زیرگذر باز میکنید ، روانی ترافیک موقتی ایجاد میشود . همین امر باعث میشود شهروندانی که قبلاً از حملونقل عمومی استفاده میکردند یا ساعات سفر خود را تغییر میدادند ، دوباره به استفاده از خودروی شخصی روی بیاورند . این یعنی ما با دستان خودمان ترافیک جدید تولید میکنیم .
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مهرداد تقیزاده در دوره تخصصی «شهرداد» در دانشکده هنرهای زیبا، ضمن نقد صریح رویکرد پلسازی و تعریض معابر در شهرهای ایران ، پدیده «تقاضای القایی» را عامل اصلی شکست پروژههای ترافیکی دانست و خواستار تغییر پارادایم از «خودرومحوری» به «رژیم معابر» و توسعه حملونقل عمومی شد .
نشست تخصصی مدیریت ترافیک و برنامهریزی حملونقل در قالب دوره «شهرداد» در دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران برگزار شد . در این نشست ، مهرداد تقیزاده ، معاون اسبق حملونقل وزارت راه و شهرسازی و مدرس دانشگاه ، به واکاوی ریشههای ناکارآمدی پروژههای عمرانی در حل معضل ترافیک کلانشهرها پرداخت .
وی در این سخنرانی با به چالش کشیدن دیدگاههای سنتی مدیران شهری ، تأکید کرد که راهحل ترافیک تهران و سایر کلانشهرها ، نه در ریختن بتن و سیمان ، بلکه در تغییر نگرش مدیریتی و فهم پدیدههای رفتاری ترافیک نهفته است .
توهم حل ترافیک با ساخت پل و زیرگذر
تقیزاده در ابتدای سخنان خود به مفهوم کلیدی «تقاضای القایی» (Induced Demand) اشاره کرد و گفت : بسیاری از مدیران شهری تصور میکنند با احداث زیرگذر ، دوطبقه کردن بزرگراهها و تعریض خیابانها میتوانند گرههای ترافیکی را باز کنند . اما علم و تجربه جهانی ثابت کرده است که هرگونه افزایش ظرفیت معابر ، بلافاصله با تقاضای جدید پر میشود .
وی افزود : وقتی شما یک گره ترافیکی را با ساخت زیرگذر باز میکنید ، روانی ترافیک موقتی ایجاد میشود . همین امر باعث میشود شهروندانی که قبلاً از حملونقل عمومی استفاده میکردند یا ساعات سفر خود را تغییر میدادند ، دوباره به استفاده از خودروی شخصی روی بیاورند . این یعنی ما با دستان خودمان ترافیک جدید تولید میکنیم .
کالبدشکافی رفتار ترافیکی شهروندان ؛ چرا خودروی شخصی ؟
این استاد دانشگاه با طرح این سوال که "چه عواملی باعث میشود مردم خودروی شخصی را به حملونقل عمومی ترجیح دهند؟"، به ۲۲ عامل اثرگذار اشاره کرد و گفت : تنها قیمت سوخت تعیینکننده نیست . کیفیت پایین حملونقل عمومی ، فقدان مدیریت تقاضا و هزینههای پنهان سفر ، نقش مهمی دارند .
مقایسه تکاندهنده : سفر به مشهد با خودرو ارزانتر از قطار !
دکتر تقیزاده با نقد سیاستهای قیمتگذاری گفت : امروز اگر یک خانواده ۴ نفره بخواهد از تهران به مشهد سفر کند ، هزینه سفر با خودروی شخصی (حتی با در نظر گرفتن استهلاک و بنزین) بسیار کمتر از خرید بلیت قطار تمام میشود . وقتی هزینه بلیت رفتوبرگشت قطار برای یک خانواده حدود ۶ میلیون تومان میشود ، سیاستگذار عملاً مردم را به سمت جادهها و خودروی شخصی هل میدهد .
نقد صریح پروژه بزرگراه طبقاتی صدر
معاون اسبق حملونقل وزارت راه در بخش دیگری از سخنان خود ، پروژه بزرگراه طبقاتی صدر را مورد نقد قرار داد .
وی اظهار داشت : بزرگراه صدر شاید از نظر سازه و اجرا یک شاهکار مهندسی باشد ، اما از منظر شهرسازی و مدیریت ترافیک ، پروژهای بود که نباید اجرا میشد . این پروژه مصداق بارز تشویق به استفاده از خودروی شخصی و ایجاد تقاضای القایی در شمال تهران بود .
پارادایمهای نوین : «رژیم معابر» به جای تعریض خیابان
تقیزاده راهکار برونرفت از وضعیت فعلی را اتخاذ رویکرد «رژیم معابر» (Road Diet) دانست .
وی توضیح داد : در شهرهای پیشرفته دنیا ، دیگر افتخار شهرداران به عرض خیابانها نیست . آنها تعمداً ظرفیت معابر خودرویی را کاهش میدهند و آن را به خطوط ویژه اتوبوس (BRT) ، مسیرهای دوچرخه و پیادهراههای عریض اختصاص میدهند . هدف نهایی باید "جابجایی انسان" باشد ، نه "جابجایی خودرو" .
آسیبشناسی خطوط بیآرتی (BRT) تهران
این کارشناس حملونقل با اشاره به نواقص سیستم اتوبوسرانی تندرو در تهران مواردی را ذکر کرد :
* فقدان خط سبقت : در ایستگاههای BRT تهران خط سبقت وجود ندارد ، بنابراین امکان راهاندازی اتوبوسهای اکسپرس و سریعالسیر وجود ندارد .
* قطع مسیر در تونلها : اشتباه راهبردی دیگر ، قطع شدن خط ویژه در تونلهایی مثل توحید و روی پلهاست . دقیقاً در گلوگاههایی که ترافیک سنگین است ، باید اولویت عبور با حملونقل عمومی باشد (استراتژی Queue Jumping)، اما در تهران برعکس عمل شده است .
* کارکرد اشتباه : ما از اتوبوس که وسیلهای منعطف است ، مانند تراموای ریلی استفاده میکنیم و از قابلیتهای مانور آن در شبکه معابر بهره نمیبریم .
آفت بازدیدهای دیپلماتیک مدیران
تقیزاده در پایان سخنرانی خود در دانشگاه تهران ، به یکی از دلایل عقبماندگی سیستم حملونقل کشور اشاره کرد و گفت : مسئولین ما زیاد به خارج از کشور سفر میکنند ، اما چون این سفرها در قالب هیئتهای رسمی و با تشریفات (VIP) انجام میشود ، آنها هرگز واقعیت سیستم حملونقل عمومی آن کشورها را لمس نمیکنند .
وی تصریح کرد : مدیر شهری زمانی متوجه فاصله عمیق کیفیت حملونقل ما با دنیا میشود که بدون محافظ و تشریفات ، بلیت بخرد و سوار مترو یا اتوبوس شود. اینجاست که تفاوت نگرش ایجاد میشود .
منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم
