نقش دیپلماسی در کاهش توقف ناوگان و رفع موانع حمل و نقل و گمرک در مرزهای استان خراسان رضوی
به گزارش پرتال حمل و نقل ، رایزن سیاسی و اقتصادی وزارت امور خارجه در نمایندگی شمال شرق کشور با اشاره به موقعیت استان خراسان رضوی در مجاورت کشور افغانستان و منطقه آسیای مرکزی ، ضمن تشریح نقش دیپلماسی در تسهیل حمل و نقل ، ترانزیت و کاهش توقف ناوگان در مرزهای شرقی ، موضوعاتی چون ، تبادل اطلاعات گمرکی ، دیجیتال سازی و یکپارچه‌سازی سامانه‌های گمرکی ، اعمال رویه تیر الکترونیکی (کارنه تیر) ، افزایش ساعات کاری مرزها ، مذاکرات جامع حمل و نقلی با کشورهای همجوار استان جهت رفع موانع حمل و نقلی را از محورهای مهم مذاکرات کشورمان در راستای تسهیل تجارت و روان سازی حمل و نقل و ترانزیت همکاری با کشورهای پیرامونی استان عنوان کرد .
مهدی حیدری فرد در خصوص اهم عوامل مؤثر بر توقفات طولانی‌مدت ناوگان در مرزهای شرقی کشور به ویژه گذرگاه مرزی ریمدان اظهار داشت : توقفات مرزی منشأ داخلی داشته و بخش دیگری به آن طرف مرز برمی گردد . در مورد گذرگاه مرزی ریمدان ، واقعیت این است که در شرایط جاری کشور که ما با محاصره دریایی دولت آمریکا مواجهیم ، علیرغم معطوف شدن همه نگاهها به کریدور حمل و نقلی بنادر کراچی و گوادر پاکستان و ورود کالا به کشورمان از طریق مرز ریمدان ، این گذرگاه مرزی به دلیل داشتن مشکلات زیرساختی فقط می تواند یکی ازمسیرهای حمل و نقلی ، نه کریدور اصلی و گلوگاه واردات کالا به کشورمان باشد . آب و هوای گرم منطقه ، وضعیت نامناسب جاده های منتهی به مرز ، کمبود مراکز رفاهی و خدماتی ، نبود یا وضعیت نامناسب زیرساختهای صادراتی مثل انبار ، سردخانه ، آزمایشگاه، ایکس ری و ... از مشکلات این گذرگاه مرزی است .
حیدری‌فرد با بیان اینکه وزارت امور خارجه در بخش عمده توقفات ناشی از فرایندهای داخلی نقش مستقیمی ندارد ، تصریح کرد : یکی از عوامل مهم توقف ناوگان، تعدد نهادهای تصمیم گیر در گذرگاه های مرزی و طولانی بودن فرایندهای مرزی و گمرکی داخل کشور است که در این راستا طرح " پنجره واحد گمرکی" و یکپارچه‌سازی سامانه‌های دخیل در فرایند مرزی از جمله سامانه گمرک ، سامانه جامع تجارت وزارت صنعت ، معدن و تجارت و سایر سامانه‌های می‌تواند فرایند ترخیص کالا را کوتاه‌تر و در نتیجه ، مدت توقف ناوگان در مرزها کاهش یابد .
وی ادامه داد : بخش دیگر از مشکلات توقف کامیون‌ها در این گذرگاه به طرف پاکستانی بازمی‌گردد . اول اینکه فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل پاکستان ، تخلیه بار طرف مقابل و انتقال آن به ناوگان کشورمان (ترانشیپمنت) ، یعنی یک عملیات تخلیه/بارگیری اضافی ، فرایند گمرکی را طولانی خواهد ساخت . دومین چالش تعدد و عدم هماهنگی نهادهای دخیل در فرایند مرزی از جمله نظارت های بخش امنیت ، در قالب شرکت ملی لجستیک کشور (National Logistic Company ) است که بوروکراسی موجود را طولانی تر و روند پذیرش طرف پاکستانی را کند می کند . را ضروری باعث شده که یکی از عوامل مؤثر در این زمینه است . ضمن اینکه طرف پاکستانی نیز با مشکلات زیرساختی ، که پیشتر بدان اشاره شد ، در آن طرف مرز ریمدان مواجه است .
اشکال مختلف مذاکرات دیپلماتیک در حوزه های حمل و نقل و گمرکی
وی در خصوص گونه شناسی مذاکرات همکاری کشورمان با کشورهای پیرامونی استان در حوزه های حمل و نقل ، ترانزیت و لجستیک و همکاری های گمرکی اظهار داشت : با توجه به موقعیت ژئوپلتیک جمهوری اسلامی ایران ، افغانستان و کشورهای آسیای میانه در مسیر های حمل و نقلی و ترانزیتی شرق - غرب و شمال - جنوب ، مذاکرات کشورمان با کشورهای فوق در سطوح مذاکرات مرزی (با افغانستان و ترکمنستان) ، دوجانبه و چندجانبه انجام می شود .
حیدری فرد افزود : اهم موضوعات مورد بررسی در مذاکرات مرزی ، که با هدایت وزارت خارجه و دستگاه های دخیل در امور مرز با نهادهای متناظر آنها در کشورهای افغانستان و ترکمنستان انجام می شود ، بیشتر تسهیل و روان سازی روند انتقال و جابجایی کالا ، رفع موانع ، مشکلات موجود حمل و نقلی و گمرکی و مسائل روزمره مرزی ، موضوع امنیت مرزها و ... است که در قالب نشست های دوره ای دو کشور انجام می شود .
رایزن سیاسی ، اقتصادی وزارت امور خارجه در نمایندگی شمال شرق کشور ادامه داد : گاهی نیز خطوط اصلی همکاری های کشورمان در قالب نقشه راه همکاری یا اسناد مهم همکاری با یک کشور خارجی ، در چارچوب مذاکرات و اسناد دوجانبه مورد توافق قرار می گیرد. طبعا تمام این اقدامات با هدف تسهیل تجارت دوجانبه، رفع موانع حمل و نقلی و کوتاه‌کردن فرایندهای گمرکی انجام می‌شود .
وی خاطرنشان کرد : این شکل از مذاکره نیز با مدیریت وزارت امور خارجه و در تعامل با نهادها و وزارت خانه های تخصصی مثل وزارت راه و شهرسازی (در بخش فنی حمل‌ونقل ) و گمرک جمهوری اسلامی ایران (در موضوعات گمرکی) صورت می گیرد . با توجه به این که در این مذاکرات و محورهای اصلی همکاری دو کشور بررسی و در قالب اسنادی الزام آور مورد توافق قرار می گیرد ، به دلیل چانه زنی نهادهای تخصصی دو طرف ممکن است روندی طولانی تر داشته باشد . این مذاکرات به تفاهم‌نامه و امضای موافقت‌نامه‌های دوجانبه در حوزه حمل‌ونقل و همکاری‌های گمرکی منتهی می‌شود که برای طرفین الزام‌آور هستند . این توافقات ماهیتی بلندمدت‌تر دارند و معمولاً حاصل سال‌ها مذاکره و رایزنی میان دو کشور هستند .
حیدری فرد یادآور شد : نوع سوم مذاکرات ، گفتگوهای چندجانبه است که با توجه به موقعیت راهبردی کشورمان ، افغانستان و آسیای میانه در مسیر حمل و نقلی شرق به غرب (جاده ابریشم قدیم) ، کشورهای فوق ، با توجه به داشتن منافع مشترک در روان سازی جریان جابجایی کالا به دنبال رفع موانع حمل و نقلی و گمرکی و یکپارچه سازی رویه های مربوطه هستند . چنین مذاکراتی بعضا بین کشورهای منطقه و یا در قالب سازمانهای منطقه ای مثل اکو انجام می شود .
وی در پاسخ به موضوع اطلاع‌رسانی توافقات دوجانبه به فعالان اقتصادی و نهادهای اجرایی استان اظهار کرد : وزارت امور خارجه و نمایندگی های کشورمان در خارج از کشور ، بر مبنای کارکرد ذاتی خود ، طبیعتا تا زمان نهایی‌شدن اسناد ، روند مذاکرات ، تفاهمات و توافقات را پیگیری و مراقبت می‌کنند ، اما برای اطلاع‌رسانی رسمی ، ابتدا باید تفاهم‌نامه یا سند همکاری نهایی ، امضاء و برخی موارد به تصویب نهادهای داخلی کشور رسیده و از زمان اجرایی شدن به نهادهای داخلی ابلاغ شود .
وی تأکید کرد : نقش وزارت امور خارجه ، پیگیری مذاکرات ، مراقبت از روند تنظیم اسناد و کمک به نهایی‌شدن توافقات است تا پس از تکمیل ، مفاد آنها به نهادهای اجرایی استان ، اتحادیه‌ها و تشکل‌های اقتصادی منتقل شود .
توافقات کشورمان با ازبکستان در حوزه حمل و نقل و رویه های گمرکی
حیدری‌فرد با اشاره به مذاکرات ایران و ازبکستان در حوزه حمل‌ونقل و همکاری های گمرکی بیان کرد : در حوزه همکاری های گمرکی، مذاکرات دو کشور به امضای اسنادی مثل یادداشت تفاهم همکاری در "اجرای رویه تیر الکترونیکی" ، "سند همکاری های آموزشی در حوزه گمرک" و " تبادل اطلاعات گمرکی " منجر شده و یادداشت تفاهم " شناسایی فعالان مجاز گمرکی" نیز بین دو کشور در دست نهایی شدن است . در حوزه حمل و نقل ، ترانزیت و لجستیک نیز مذاکرات جامع حمل و نقلی بین دو کشور در جریان است .
افزایش ساعات کاری مرزها در دستور مذاکرات مرزی
وی در واکنش به گلایه شرکت‌های حمل‌ونقل بین‌المللی درباره ناهماهنگی ساعات کاری گذرگاه‌های دو طرف مرزهای کشورمان با کشورهای افغانستان و ترکمنستان اظهار داشت : افزایش ساعات کاری مرزها حرکت به سمت فعالیت ۲۴ ساعته مرزها یکی از موضوعاتی است که در نشست‌های مرزی با کشورهای افغانستان و ترکمنستان مطرح می‌شود ، اما حل آن در حوزه مسئولیت وزارت امور خارجه نیست . این موضوع به مشکلات و مسائل زیرساختی ، سخت افزاری سامانه‌ای و نیروی انسانی دستگاه های مثل گمرک ، راهداری ، مرزبانی بازمی‌گردد . در خصوص مرزهای ترکمنستان نیز اقدامات و تفاهماتی با طرف ترکمن انجام شده که بررسی جزئیات آن نیازمند اطلاعات دقیق‌تر است .
پیگیری خسارت توقف کامیون‌ها از مسیر مکاتبات رسمی
حیدری‌فرد در پاسخ به مطالبه شرکت‌های حمل‌ونقل درباره خسارت‌های ناشی از توقف کامیون‌ها در مرزهای خارجی اظهار کرد : تاکنون مکاتبه‌ای از سوی شرکت‌ها درباره خسارت‌ها و زیان‌های وارده ، به نمایندگی وزارت امور خارجه ارسال نشده است .
وی تأکید کرد : در صورت دریافت مکاتبات و مستندات مربوط به خسارت شرکت‌های حمل‌ونقل ، در راستای حمایت های حقوقی و کنسولی نمایندگی های کشورمان از اتباع ایران ، موضوع به طرف خارجی منعکس و پیگیری‌های لازم برای احقاق حقوق شرکت‌ها انجام می‌گیرد .
