آیا عصر دریاهای آزاد به پایان می‌رسد ؟ ؛ رقابت قدرت‌ها برای آینده مسیرهای دریایی و تجارت جهانی
اقیانوس‌ها برای قرن‌ها آخرین فضای بزرگ خارج از مرزبندی‌های سیاسی باقی مانده بودند ؛ بستری مشترک که تجارت جهانی ، کشتیرانی و زنجیره‌های تأمین بر پایه آزادی دسترسی به آن شکل گرفت . اما اکنون افزایش رقابت ژئوپلیتیکی ، اهمیت منابع دریایی و توسعه فناوری‌های کنترل و پایش ، نشانه‌هایی از تغییر این نظم را آشکار کرده است ؛ تغییری که می‌تواند آینده حمل‌ونقل دریایی و مسیرهای حیاتی تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد .
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مایکل آلبرتوس ، استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو و نویسنده کتاب در دست انتشار «بازگشت فتح و تصرف» (The Return of Conquest) ، در مقاله‌ای تحلیلی در نشریه Foreign Affairs با عنوان «رقابت برای تصاحب دریاهای آزاد ؛ وقتی اقیانوس‌ها در معرض تصاحب قرار می‌گیرند» به بررسی آینده نظم دریایی بین‌المللی و افزایش رقابت کشورها برای نفوذ و کنترل بر پهنه‌های دریایی پرداخته است .
آلبرتوس در این تحلیل معتقد است همان‌گونه که طی قرن‌ها تقریباً تمامی سرزمین‌های خشکی جهان میان دولت‌ها تقسیم و در چارچوب مرزهای ملی تعریف شده‌اند ، اقیانوس‌ها تاکنون تا حد زیادی از چنین روندی دور مانده‌اند ؛ اما تحولات ژئوپلیتیکی ، اقتصادی و فناورانه می‌تواند این وضعیت را تغییر دهد .
به باور این پژوهشگر ، دریاها دیگر صرفاً مسیرهایی برای عبور کشتی‌های تجاری نیستند ، بلکه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت بر سر قدرت ، منابع و نفوذ در جهان تبدیل شده‌اند .
بازگشت رقابت به آخرین قلمرو مشترک جهان
آلبرتوس توضیح می‌دهد که نظم دریایی مدرن بر پایه یک اصل کلیدی شکل گرفته بود : حفظ دریاهای آزاد به‌عنوان فضایی قابل دسترس برای همه کشورها . این چارچوب امکان توسعه تجارت جهانی ، گسترش شبکه‌های کشتیرانی و شکل‌گیری زنجیره‌های تأمین پیچیده بین‌المللی را فراهم کرد .
با این حال ، در سال‌های اخیر کشورها بیش از گذشته به اهمیت راهبردی دریاها توجه کرده‌اند ؛ چرا که کنترل یا نفوذ در مناطق دریایی می‌تواند بر تجارت ، انرژی ، امنیت و جریان کالا در مقیاس جهانی اثرگذار باشد .
آبراه‌های حیاتی ؛ شریان‌های تجارت جهانی
در این نگاه ، مسیرهای دریایی راهبردی نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده تجارت جهانی دارند . گذرگاه‌های دریایی مهم جهان تنها مسیرهای جغرافیایی نیستند ، بلکه شریان‌هایی هستند که بخش بزرگی از جریان کالا ، انرژی و مواد اولیه از طریق آنها جابه‌جا می‌شود .
هرگونه افزایش نااطمینانی در این مسیرها می‌تواند پیامدهایی مانند افزایش هزینه حمل‌ونقل ، رشد هزینه‌های بیمه ، تغییر مسیر کشتی‌ها و فشار بیشتر بر زنجیره‌های تأمین جهانی ایجاد کند .
فناوری ؛ عامل جدید قدرت دریایی
یکی از محورهای مهم تحلیل آلبرتوس ، نقش فناوری در تغییر امکان کنترل اقیانوس‌هاست . در گذشته ، وسعت دریاها مانعی طبیعی برای اعمال کنترل گسترده بود ، اما امروز ابزارهایی مانند ماهواره‌ها، سامانه‌های پیشرفته پایش ، پهپادهای دریایی و تجهیزات زیرسطحی ، امکان نظارت و حضور مؤثرتر کشورها را فراهم کرده است .
به این ترتیب ، اقیانوس‌هایی که زمانی فضایی گسترده و دشوار برای کنترل محسوب می‌شدند، اکنون به عرصه‌ای تبدیل شده‌اند که کشورها می‌توانند در آن نفوذ خود را افزایش دهند.
پیامد برای آینده حمل‌ونقل و لجستیک جهانی
از منظر صنعت حمل‌ونقل ، تغییر در نظم دریایی جهان می‌تواند به معنای افزایش نقش عوامل ژئوپلیتیکی در تصمیم‌های تجاری باشد . شرکت‌های کشتیرانی ، بنادر و فعالان زنجیره تأمین ممکن است در آینده بیش از گذشته با موضوعاتی مانند انتخاب مسیرهای جایگزین ، افزایش هزینه‌های امنیتی ، تغییر برنامه‌های حمل و ضرورت مدیریت ریسک‌های سیاسی مواجه شوند .
رقابت بر سر دریاها ، در نهایت تنها یک موضوع سیاسی یا امنیتی نیست ؛ بلکه مستقیماً با جریان کالا ، امنیت انرژی و پایداری شبکه‌های لجستیکی جهان ارتباط دارد .
جهان در آستانه نظم دریایی جدید ؟
تحلیل آلبرتوس در نهایت این پرسش را مطرح می‌کند که آیا جهان در حال حرکت به سمت دوره‌ای است که در آن اقیانوس‌ها نیز مانند سرزمین‌های خشکی ، به عرصه رقابت برای کنترل و نفوذ تبدیل خواهند شد ؟
پاسخ به این پرسش می‌تواند آینده یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های اقتصاد جهانی ؛ یعنی حمل‌ونقل دریایی ، را تعیین کند ؛ صنعتی که همچنان ستون اصلی تجارت بین‌المللی محسوب می‌شود و امنیت آن به دسترسی آزاد ، پایدار و قابل پیش‌بینی به مسیرهای دریایی وابسته است .
