تابآوری ریلی فقط مقاومت در برابر بحران نیست ؛ شبکه باید توان بازگشت سریع داشته باشد
در مفهوم مقاومت ، تمرکز بر این است که یک سیستم تا چه اندازه میتواند در برابر آسیبها دوام بیاورد ، اما در تابآوری ، مسئله اصلی حفظ عملکرد سیستم در زمان بحران و سرعت بازگشت آن به شرایط قابل قبول پس از حادثه است .
به گزارش پرتال حمل و نقل ، زهرا بهرامیان ، عضو هیأت علمی گروه سیستمهای مکانی دانشکده مهندسی نقشهبرداری و اطلاعات مکانی دانشکدگان فنی دانشگاه تهران ، در نشست «تابآوری شبکه ریلی در برابر تغییرات اقلیمی» با تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم تابآوری در حملونقل ریلی گفت : تابآوری یک شبکه صرفاً به معنای مقاومت زیرساخت در برابر آسیب نیست ، بلکه توانایی حفظ عملکرد ، کاهش افت خدمترسانی و بازگشت سریع به شرایط مطلوب پس از وقوع بحران ، معیار اصلی سنجش تابآوری محسوب میشود .
وی با اشاره به تفاوت میان مفاهیم «مقاومت» و «تابآوری» اظهار کرد : در مفهوم مقاومت ، تمرکز بر این است که یک سیستم تا چه اندازه میتواند در برابر آسیبها دوام بیاورد ، اما در تابآوری ، مسئله اصلی حفظ عملکرد سیستم در زمان بحران و سرعت بازگشت آن به شرایط قابل قبول پس از حادثه است .
عبور از نگاه سازهای به عملکرد واقعی شبکه
بهرامیان با بیان اینکه میزان آسیبندیدن زیرساخت تنها یکی از مؤلفههای تابآوری است ، گفت : ممکن است یک مسیر ریلی در برابر یک حادثه آسیب نبیند و از مقاومت بالایی برخوردار باشد ، اما اگر در زمان بحران امکان ارائه خدمترسانی کاهش پیدا کند ، نمیتوان آن شبکه را بهطور کامل تابآور دانست .
وی افزود : در مقابل ، شبکهای که حتی در صورت آسیبدیدگی بتواند از مسیرهای جایگزین استفاده کند یا در مدت کوتاه عملیات تعمیر و بازگشایی را انجام دهد ، سطح بالاتری از تابآوری خواهد داشت .
این عضو هیأت علمی دانشگاه تهران تأکید کرد: ارزیابی شبکه ریلی باید از تمرکز صرف بر میزان خسارت فیزیکی عبور کرده و به سمت سنجش عملکرد واقعی شبکه در شرایط بحران حرکت کند .
افت عملکرد و سرعت بازیابی ؛ معیارهای اصلی تابآوری
بهرامیان با اشاره به استفاده از منحنی عملکرد در ارزیابی تابآوری گفت : در این مدل ، وضعیت عملکرد سیستم پیش از بحران ، میزان افت عملکرد پس از وقوع حادثه و زمان مورد نیاز برای بازگشت به وضعیت مطلوب بررسی میشود .
وی افزود : شدت افت عملکرد ، سرعت بازیابی و میزان حفظ سطح خدمترسانی ، از مهمترین شاخصهایی هستند که باید در ارزیابی تابآوری شبکه ریلی مورد توجه قرار گیرند.
تغییرات اقلیمی ؛ ضرورت نگاه آیندهنگر به مخاطرات
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با اشاره به مخاطرات ناشی از سیلاب اظهار کرد : ارزیابی تابآوری شبکه ریلی نباید تنها بر اساس شرایط فعلی بارش و رخدادهای گذشته انجام شود، بلکه باید تغییرات اقلیمی آینده و تغییر الگوی مخاطرات نیز در برنامهریزیها لحاظ شود .
وی افزود : ممکن است زیرساختی بر اساس شرایط اقلیمی گذشته طراحی شده باشد ، اما تغییر شرایط آبوهوایی و افزایش رخدادهای حدی در آینده ، سطح جدیدی از آسیبپذیری را برای شبکه ایجاد کند .
اولویتبندی شبکه بر اساس میزان تابآوری
بهرامیان با تشریح فرآیند ارزیابی تابآوری در برابر سیلاب گفت : در این فرآیند ابتدا میزان مواجهه شبکه با خطر ، سپس آسیبپذیری زیرساختها و در نهایت میزان افت عملکرد شبکه بررسی میشود تا بتوان بخشهای مختلف را اولویتبندی کرد .
وی افزود : تصمیمگیری برای سرمایهگذاری و اجرای اقدامات اصلاحی باید بر اساس میزان تابآوری بخشهای مختلف شبکه انجام شود ، نه صرفاً بر مبنای میزان خسارت احتمالی .
پنج مؤلفه اصلی در سنجش تابآوری شبکه ریلی
بهرامیان گفت : برای ارزیابی تابآوری شبکه ریلی باید پنج مؤلفه شامل میزان مواجهه با خطر ، آسیبپذیری ، مقاومت ، قابلیت بازیابی و سازگاری مورد بررسی قرار گیرد .
وی افزود : در مرحله پیشگیری و آمادگی ، اقداماتی مانند افزایش حفاظت زیرساخت ، پایش لحظهای وضعیت خطر و توسعه سامانههای هشدار اهمیت دارد ؛ در مرحله مقابله و بازیابی نیز بازگشایی سریع مسیر ، ایجاد مسیرهای جایگزین و تصمیمگیری بهموقع نقش تعیینکننده دارد .
شاخصهای علمی برای سنجش آسیبپذیری شبکه
وی با اشاره به ضرورت تعریف شاخصهای دقیق برای ارزیابی تابآوری گفت : در حوزه سیلاب ، عواملی مانند عمق آب ، مدت ماندگاری ، سرعت جریان ، شدت بارش ، دوره بازگشت سیلاب و مساحت حوزه آبریز باید در تحلیل میزان مواجهه شبکه با خطر مورد توجه قرار گیرد .
بهرامیان افزود : در بخش آسیبپذیری زیرساخت نیز شاخصهایی مانند تعداد پلهای در معرض خطر ، ظرفیت عبور آب ، ارتفاع آزاد نسبت به تراز سیلاب ، احتمال شسته شدن خاکریز ، وضعیت علائم و تجهیزات و شرایط نگهداری زیرساختها اهمیت دارد .
وی ادامه داد : شاخصهای عملکردی مانند کاهش ظرفیت حملونقل ، طول مسیرهای مسدود شده ، تعداد قطارهای لغو شده ، تعداد مسافران تحت تأثیر و زمان لازم برای بازیابی، تصویر دقیقتری از میزان تابآوری شبکه ارائه میکنند .
مسیرهای جایگزین ؛ یکی از ارکان تابآوری شبکه
بهرامیان با اشاره به اهمیت ساختار شبکه ریلی اظهار کرد : یکی از شاخصهای مهم تابآوری ، قابلیت جایگزینی مسیرها و انعطافپذیری ساختار شبکه است .
وی افزود: تجربه رخدادهای مختلف نشان داده است که وجود مسیرهای جایگزین میتواند حتی در صورت آسیبدیدگی بخشی از شبکه ، تداوم خدمترسانی را حفظ کرده و اثرات بحران را کاهش دهد .
پیشگیری ؛ محور سرمایهگذاری آینده حملونقل
عضو هیأت علمی دانشگاه تهران با اشاره به یک پروژه بینالمللی در حوزه تابآوری حملونقل گفت : در این پروژه ، اثرات بارشهای شدید ، دمای بالا و رخدادهای حدی اقلیمی با استفاده از نمونههای واقعی در کشورهای مختلف بررسی شده و سه مرحله تحلیل اثر اقلیم ، ارزیابی آسیبپذیری و برنامهریزی سازگاری مورد توجه قرار گرفته است .
وی در پایان تأکید کرد : سرمایهگذاری آینده در حملونقل باید بر مبنای پیشگیری و افزایش تابآوری انجام شود ، زیرا جلوگیری از بحران همواره هزینه کمتری نسبت به بازسازی پس از وقوع حادثه دارد و اولویتبندی اقدامات باید بر اساس میزان تابآوری بخشهای مختلف شبکه انجام شود .