روایتی از زیرساختهای حملونقل ایران ؛ عملکرد ، تأمین مالی و مسیر پیشرو
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور با تشریح آخرین وضعیت طرحهای زیربنایی اعلام کرد : این شرکت ۲۲۴ طرح تملک دارایی سرمایهای به طول نزدیک به ۴۹ هزار کیلومتر در حوزههای ریلی ، آزادراهی ، بزرگراهی و راههای اصلی دارد ؛ سبد بزرگی از پروژهها که تأمین مالی ، تکمیل طرحهای نیمهتمام و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی از مهمترین مسائل پیشروی آن به شمار میرود .
هوشنگ بازوند ، مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور ، در نشست خبری تشریح عملکرد این شرکت ، تصویری از وضعیت پروژههای زیربنایی حملونقل، عملکرد دولت چهاردهم و شیوههای پیشبینیشده برای تأمین منابع طرحها ارائه کرد .
بر اساس آمار اعلام شده ، شرکت ساخت در پیوست شماره یک قانون بودجه سال ۱۴۰۵ دارای حدود ۲۲۴ طرح تملک دارایی سرمایهای به طول نزدیک به ۴۹ هزار کیلومتر است که حدود ۱۰ هزار کیلومتر آن به بخش ریلی ، چهار هزار کیلومتر به آزادراهها و نزدیک به ۳۵ هزار کیلومتر به بزرگراهها و راههای اصلی اختصاص دارد .
از ۴۹ هزار کیلومتر طرح چه میزان به بهرهبرداری رسیده است ؟
بازوند اعلام کرد : تاکنون حدود ۳۲۰۰ کیلومتر از طرحهای ریلی ، ۳۲۶۸ کیلومتر آزادراه و بیش از ۱۸ هزار کیلومتر بزرگراه و راه اصلی به بهرهبرداری رسیده است . در مقابل ، حدود ۳۷۰۰ کیلومتر مسیر ریلی ، ۷۵۰ کیلومتر آزادراه با مشارکت بخش خصوصی و نزدیک به ۱۱ هزار کیلومتر بزرگراه و راه اصلی در مراحل اجرا یا مطالعه قرار دارند .
حجم بالای طرحهای تعریفشده در مقایسه با منابع مالی موجود ، موضوع اولویتبندی پروژهها و تمرکز اعتبارات بر طرحهای دارای پیشرفت فیزیکی بالاتر را به یکی از مسائل اصلی حوزه توسعه زیرساخت تبدیل کرده است .
۲۸۰ کیلومتر خط ریلی در دولت چهاردهم تکمیل شد
مدیرعامل شرکت ساخت در تشریح عملکرد دولت چهاردهم گفت : در این دوره حدود ۲۸۰ کیلومتر خط ریلی تکمیل شده و عملیات زیرسازی و روسازی حدود ۵۰۹ کیلومتر خط ریلی نیز انجام گرفته است .
همچنین نزدیک به ۲۹ هزار و ۷۰۰ مترمربع فضای ایستگاهی به بهرهبرداری رسیده است .
راهآهن میانه – اردبیل از جمله پروژههای تکمیلشده در این دوره است ؛ طرحی به طول حدود ۱۷۵ کیلومتر که پس از بیش از دو دهه اجرای عملیات ، وارد مدار بهرهبرداری شده است .
بر اساس توضیحات ارائه شده در این نشست ، علاوه بر ظرفیت مسافری این خط ، امکان اتصال صنایع منطقه به شبکه ریلی نیز فراهم شده و یک واحد فولادی در نزدیکی ایستگاه اردبیل با احداث خط فرعی به شبکه راهآهن متصل شده است .
بهرهبرداری از ۱۸۵ کیلومتر آزادراه
بازوند همچنین از بهرهبرداری حدود ۱۸۵ کیلومتر آزادراه در دولت چهاردهم خبر داد .
بخشهایی از آزادراه تبریز – صوفیان ، کنارگذر اراک ، آزادراه شیراز – اصفهان ، باند شرقی منطقه دو آزادراه تهران – شمال و آزادراه حرم تا حرم از جمله پروژههایی بودند که در تشریح عملکرد آزادراهی شرکت ساخت مورد اشاره قرار گرفتند .
در حوزه بزرگراهها و راههای اصلی نیز حدود ۱۳۵۰ کیلومتر مسیر طی یک سال به بهرهبرداری رسیده که به گفته مدیرعامل شرکت ساخت ، یک رکورد در این حوزه محسوب میشود .
فاصله اعتبار ابلاغی با پولی که به پروژه میرسد
تأمین منابع مالی یکی از مهمترین محورهای مطرحشده در این نشست بود .
بازوند با اشاره به وضعیت اعتبارات شرکت ساخت گفت : رقم پیشبینیشده برای طرحهای این شرکت در قانون بودجه حدود ۱۰۱ هزار میلیارد تومان بوده و حدود ۱۱۲ هزار میلیارد تومان اعتبار نیز از سوی سازمان برنامه و بودجه ابلاغ شده است .
با این حال ، وی تأکید کرد «ابلاغ اعتبار» با «تخصیص و پرداخت» متفاوت است و تاکنون حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد این رقم تخصیص یافته است .
این فاصله میان اعتبار ابلاغی و منابعی که عملاً در اختیار پروژهها قرار میگیرد ، مستقیماً بر سرعت اجرای طرحها و امکان پرداخت مطالبات پیمانکاران اثرگذار است .
رقم دقیق بدهی به پیمانکاران اعلام نشد
مدیرعامل شرکت ساخت در پاسخ به پرسشی درباره میزان بدهی این شرکت به پیمانکاران ، رقم مشخصی از کل مطالبات اعلام نکرد .
به گفته وی ، بخشی از مطالبات پیمانکاران در ذیحسابی ثبت شده ، بخشی در قالب صورتوضعیتهای در حال رسیدگی قرار دارد و بخشی نیز هنوز مراحل ثبت و تأیید نهایی را طی نکرده است ؛ بنابراین ارائه یک عدد قطعی از مجموع بدهیها نیازمند تجمیع این اطلاعات است .
بازوند در عین حال تأکید کرد : در صورت تحقق تخصیصهای پیشبینی شده ، بخشی از منابع دریافتی به پرداخت مطالبات پیمانکاران اختصاص خواهد یافت .
پروژهها چگونه اولویتبندی میشوند؟
محدودیت منابع ، شرکت ساخت را ناگزیر به اولویتبندی پروژهها کرده است .
بر اساس توضیحات ارائه شده ، میزان پیشرفت فیزیکی ، قرار گرفتن پروژه در مسیر کریدورهای اصلی ، آثار اقتصادی ، محرومیت منطقه و تعهدات دولت از جمله شاخصهایی هستند که در تعیین اولویت طرحها مورد توجه قرار میگیرند .
بازوند در عین حال به تأثیر مطالبات منطقهای بر روند اجرای پروژهها اشاره کرد و گفت : هر استان و شهرستان خواستار تسریع پروژههای محدوده خود است ، در حالی که منابع موجود امکان تأمین مالی همزمان همه طرحها را فراهم نمیکند .
۵۲ بسته برای مشارکت بخش خصوصی در آزادراهها
یکی از مسیرهای پیشبینیشده برای کاهش اتکای توسعه آزادراهها به بودجه عمومی ، استفاده گستردهتر از ظرفیت سرمایهگذاران غیردولتی است .
در این نشست اعلام شد بستههایی برای مشارکت بخش خصوصی در پروژههای آزادراهی تعریف شده است تا امکان جذب منابع خارج از بودجه عمومی فراهم شود .
با توجه به شرایط تورمی و افزایش هزینه احداث آزادراه ، اقتصادی بودن پروژه ، نحوه بازگشت سرمایه ، میزان آورده دولت ، تسهیلات بانکی و مدل قرارداد مشارکت از عوامل تعیینکننده برای ورود سرمایهگذاران به این پروژهها خواهد بود .
مولدسازی برای تأمین منابع پروژهها
مولدسازی داراییهای دولت یکی دیگر از ابزارهای مورد استفاده برای تأمین مالی پروژههای زیرساختی عنوان شد .
بازوند گفت : از این ظرفیت در تعدادی از پروژهها از جمله آزادراه شیراز – اصفهان ، کنارگذر شمالی کرج و برخی طرحهای ریلی و جادهای استفاده شده است .
وی همچنین اعلام کرد بخشی از منابع مورد نیاز آزادراه اردکان – مهریز نیز از محل مولدسازی تأمین شده است .
استفاده از ظرفیت میادین نفتی ؛ مسیر تازه تأمین مالی
در این نشست همچنین مدلی برای استفاده از ظرفیت افزایش تولید میادین نفتی به منظور تأمین مالی پروژههای زیربنایی مطرح شد .
در این الگو ، سرمایهگذاری برای افزایش تولید یک میدان نفتی میتواند با سازوکاری مشخص به تأمین منابع پروژههای حملونقلی پیوند بخورد .
به گفته بازوند ، این پیشنهاد با نظر مثبت اولیه در دولت مواجه شده ، اما عملیاتی شدن آن نیازمند هماهنگی وزارت راه و شهرسازی ، وزارت نفت و سازمان برنامه و بودجه است .
فاینانس خارجی برای پروژههای بزرگ ریلی
تأمین مالی خارجی نیز همچنان یکی از گزینههای اجرای پروژههای بزرگ ریلی است .
بازوند با اشاره به راهآهن سریعالسیر تهران – قم – اصفهان و برقیسازی تهران–مشهد گفت موضوع فاینانس این پروژهها در حال پیگیری است .
در محور تهران – قم – اصفهان بخش قابل توجهی از عملیات زیرسازی انجام شده، اما تکمیل روسازی ، تجهیزات و سایر اجزای پروژه نیازمند تأمین منابع است .
مجموع آمارهای ارائهشده در این نشست نشان میدهد توسعه زیرساختهای حملونقل کشور بیش از آنکه با کمبود پروژه مواجه باشد ، با چالش تأمین منابع برای تکمیل سبد بزرگی از طرحهای موجود روبهرو است ؛ موضوعی که افزایش سهم بخش خصوصی ، استفاده از روشهای نوین تأمین مالی و تمرکز اعتبارات بر پروژههای اولویتدار را به بخش تعیینکننده مسیر پیشروی شرکت ساخت تبدیل کرده است .
خبرنگار : سید علی سید صدر