وقتی مسیرها از مقصدها مهمتر میشوند ؛ داستان جدید قدرت در تجارت جهانی (بخش سوم)
به گزارش پرتال حمل و نقل ، در گذشته ، ارزش یک مسیر تجاری بیشتر با فاصله، هزینه حمل و سرعت انتقال کالا سنجیده میشد ؛ اما تحولات اخیر اقتصاد جهان نشان داده است که مسیرها دیگر فقط ابزار جابهجایی نیستند ، بلکه به بخشی از معماری قدرت اقتصادی کشورها تبدیل شدهاند . امروز رقابت اصلی بر سر ساختن شبکههایی است که بتوانند جریان کالا ، انرژی ، سرمایه و فناوری را با کمترین ریسک و بیشترین قابلیت اطمینان مدیریت کنند ؛ جایی که یک مسیر ارتباطی میتواند جایگاه یک کشور را در زنجیره ارزش جهانی تغییر دهد .
نشست «نقش کریدورها و همکاریهای لجستیکی در توسعه تجارت با چین ؛ فرصتها ، چالشها و الزامات حکمرانی در پرتو تحولات جدید منطقهای» به همت مؤسسه ایرانی مطالعات کمربند و راه برگزار شد .
در این نشست ، حامدرضا حیدری ، دبیر کارگروه ترانزیت کمیته عمران و حملونقل مجمع تشخیص مصلحت نظام ، با بررسی تحول مفهوم کریدورها و نقش شبکههای لجستیکی در تجارت جهانی ، تأکید کرد که در اقتصاد جدید ، مسیرهای اتصال به اندازه مقصدها اهمیت یافتهاند و کشورها برای تثبیت جایگاه خود در تجارت بینالملل ، به دنبال ایجاد شبکههای پایدار ارتباطی هستند .
پایان نگاه سنتی به مسیرهای تجاری
حیدری با اشاره به تغییر رویکرد جهانی نسبت به کریدورها اظهار کرد : در گذشته ، یک مسیر حملونقلی بیشتر به عنوان خطی برای انتقال کالا از مبدأ به مقصد دیده میشد ، اما امروز مسیرها به شبکههایی تبدیل شدهاند که مجموعهای از زیرساخت ، خدمات ، قوانین ، فناوری و همکاریهای بینالمللی را در کنار هم قرار میدهند .
وی افزود : در شرایط جدید ، اهمیت یک مسیر فقط به کوتاه بودن آن محدود نمیشود ؛ بلکه عواملی مانند قابلیت پیشبینی زمان تحویل ، امنیت ، کیفیت خدمات ، هماهنگی گمرکی و امکان ارائه خدمات ارزش افزوده ، در انتخاب مسیرهای تجاری نقش تعیینکننده دارند . کشورهایی که بتوانند یک مسیر را به یک شبکه اقتصادی تبدیل کنند ، سهم بیشتری از منافع تجارت جهانی به دست خواهند آورد .
مسیرها ؛ ستونهای جدید ژئواکونومی
دبیر کارگروه ترانزیت کمیته عمران و حملونقل مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان اینکه کریدورها به ابزارهای ژئواکونومیک تبدیل شدهاند ، گفت : امروز مسیرهای ارتباطی فقط برای جابهجایی کالا طراحی نمیشوند ، بلکه بخشی از رقابت کشورها برای افزایش نفوذ اقتصادی و تثبیت جایگاه خود در زنجیرههای تأمین هستند .
وی ادامه داد : وقتی جریان تجارت یک کشور یا منطقه به یک مسیر مشخص وابسته شود ، آن مسیر به یک دارایی راهبردی تبدیل میشود ؛ زیرا امنیت ، استمرار و کارآمدی آن مستقیماً بر اقتصاد کشورها اثر میگذارد .
حیدری افزود : به همین دلیل، کشورها تلاش میکنند علاوه بر مسیرهای اصلی ، گزینههای مکمل و جایگزین نیز ایجاد کنند تا در برابر بحرانها و اختلالات احتمالی آسیبپذیری کمتری داشته باشند .
از حملونقل فیزیکی تا مدیریت جریان کالا
حیدری با اشاره به تفاوت میان حملونقل سنتی و لجستیک مدرن اظهار کرد : حملونقل تنها بخشی از یک زنجیره بزرگتر است و در اقتصاد امروز ، مدیریت جریان کالا ، اطلاعات و خدمات اهمیت بیشتری پیدا کرده است .
وی افزود : یک شبکه لجستیکی کارآمد باید بتواند علاوه بر انتقال کالا ، فرآیندهایی مانند انبارداری ، پردازش ، بستهبندی ، توزیع ، مدیریت داده ، خدمات مالی و بیمهای را نیز پوشش دهد . همین موضوع باعث شده است که کشورها از توسعه صرف زیرساخت فاصله گرفته و به سمت ایجاد اکوسیستمهای لجستیکی حرکت کنند .
چین و حرکت به سمت شبکههای اتصال پایدار
حیدری با اشاره به سیاستهای جدید چین در حوزه تجارت و لجستیک اظهار کرد : چین در سالهای اخیر تلاش کرده است علاوه بر توسعه ظرفیتهای دریایی، مسیرهای زمینی و چندوجهی خود را نیز تقویت کند .
وی افزود : هدف اصلی این رویکرد، افزایش تابآوری زنجیره تأمین ، کاهش وابستگی به گلوگاههای محدود و ایجاد گزینههای متنوع برای انتقال کالا و انرژی است . ابتکار کمربند و راه نیز در همین چارچوب از یک برنامه صرفاً زیرساختی به سمت توسعه شبکههای اتصال ، فناوری ، خدمات و زنجیره ارزش حرکت کرده است .
ایران ؛ از چهارراه جغرافیایی تا گره اقتصادی
حیدری با اشاره به جایگاه ایران در شبکه ارتباطی منطقه گفت : ایران از نظر جغرافیایی در نقطهای قرار دارد که میتواند میان شرق آسیا ، آسیای مرکزی ، قفقاز ، خلیج فارس و اروپا نقش اتصالدهنده داشته باشد.
وی تأکید کرد : اما مزیت جغرافیایی به تنهایی کافی نیست و برای تبدیل شدن به یک بازیگر مؤثر ، باید زیرساختهای حملونقل ، فرآیندهای گمرکی ، خدمات لجستیکی و مشارکت بخش خصوصی توسعه پیدا کند . هدف نهایی نباید صرفاً عبور کالا از خاک کشور باشد ، بلکه باید ایجاد ارزش اقتصادی در طول مسیر باشد .
آینده تجارت ؛ در اختیار صاحبان اتصال
تحولات اخیر نشان میدهد که مفهوم قدرت اقتصادی در حال تغییر است . در نظم جدید تجارت جهانی ، کشورهایی که بتوانند شبکههای ارتباطی پایدار، هوشمند و رقابتی ایجاد کنند، نقش پررنگتری در زنجیرههای ارزش خواهند داشت .
مسیرها امروز تنها راه رسیدن به مقصد نیستند ؛ بلکه خود به بخشی از مقصد تبدیل شدهاند ، زیرا آینده تجارت جهانی را کسانی شکل میدهند که توانایی ساختن و مدیریت کردن اتصالها را دارند .
