جهان وارد عصر لجستیک ژئوپلیتیکی شد ؛ امنیت جای کارایی را گرفت
به گزارش پرتال حمل و نقل ، جنگ اوکراین و تحولات چند سال اخیر نشان داد که منطق حاکم بر زنجیرههای تأمین جهانی تغییر کرده است ؛ بهگونهای که امنیت ، تابآوری و موقعیت ژئوپلیتیکی کشورها جایگزین اولویت سنتی کاهش هزینه و افزایش کارایی شدهاند . در نظم جدید اقتصادی ، کریدورها دیگر صرفاً مسیرهای انتقال کالا نیستند ، بلکه به ابزارهای قدرت و تابآوری ژئواکونومیک تبدیل شدهاند .
محمود شوری معاون موسسه مطالعات اوراسیا ، در همایش «تابآوری لجستیک» که به همت مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی ایران برگزار شد ، با بررسی تحولات جهانیشدن پس از جنگ اوکراین اظهار کرد : جهان در حال عبور از دوران «هایپرگلوبالیزیشن» و ورود به دورهای از «جهانیشدن چندپاره» است ؛ دورهای که در آن ، زنجیرههای ارزش جهانی دیگر صرفاً بر اساس منطق بازار ، سود و کاهش هزینه طراحی نمیشوند .
پایان عصر جهانی شدن بازارمحور
شوری با اشاره به روند جهانیشدن پس از پایان جنگ سرد گفت : از سال ۱۹۹۱ تا بحران مالی ۲۰۰۸ ، جهان وارد دورهای از «هایپرگلوبالیزیشن» شد که در آن رشد تجارت جهانی حتی از رشد اقتصاد جهانی نیز پیشی گرفت . مهمترین ویژگی این دوره ، شکلگیری زنجیرههای ارزش جهانی بود ؛ به این معنا که تولید دیگر در یک کشور متمرکز نبود و مراحل مختلف تولید در کشورهای مختلف توزیع میشد .
این پژوهشگر روابط بینالملل تصریح کرد : در چنین ساختاری ، کریدورها نقش حیاتی پیدا کردند ، زیرا بدون اتصال جغرافیایی ، امکان شکلگیری زنجیرههای تأمین جهانی وجود نداشت . کریدورها فقط مسیر حملونقل نیستند ، بلکه بخشی از معماری قدرت اقتصادی جهان محسوب میشوند .
جنگ اوکراین ؛ نقطه عطف تغییر نظم اقتصادی جهان
شوری با اشاره به بحران مالی ۲۰۰۸ ، جنگ تجاری آمریکا و چین ، همهگیری کرونا و در نهایت جنگ اوکراین اظهار کرد : این تحولات به تدریج روند پیشین جهانیشدن را تغییر دادند .
وی گفت : جنگ اوکراین را میتوان آغاز یک دوره جدید در روابط اقتصادی جهان دانست ؛ دورهای که در آن ، اقتصاد جهانی به سمت چندپارگی حرکت کرده است .
به گفته وی ، جهان به دوران بلوکی مانند جنگ سرد بازنگشته ، اما شبکههای اقتصادی و تجاری در حال تبدیل شدن به شبکههایی چندلایه ، منطقهای و مبتنی بر همسوییهای سیاسی هستند .
امنیت جای کارایی را در زنجیرههای تأمین گرفت
شوری مهمترین پیامد تحولات اخیر را ورود ژئوپلیتیک به قلب اقتصاد جهانی دانست و گفت : در گذشته ، معیار اصلی طراحی زنجیرههای تأمین ، کارایی ، کاهش هزینه و تحویل بهموقع بود ، اما امروز امنیت و پایداری اهمیت بیشتری پیدا کرده است .
وی افزود : کشورها و شرکتها دیگر تنها به دنبال ارزانترین مسیر نیستند، بلکه به دنبال مسیرهایی هستند که در شرایط بحران نیز قابل اعتماد و جایگزینپذیر باشند .
این پژوهشگر روابط بینالملل ادامه داد : همسویی سیاسی و موقعیت ژئوپلیتیکی کشورها اکنون به یکی از عوامل تعیینکننده در جریان سرمایهگذاری خارجی و شکلگیری زنجیرههای تأمین تبدیل شده است .
وابستگی متقابل ؛ از مزیت اقتصادی تا آسیبپذیری ساختاری
شوری با اشاره به مفهوم «سلاحسازی وابستگی متقابل» اظهار کرد : شبکههای مبادلات بینالمللی که در گذشته عامل رفاه و توسعه تلقی میشدند ، اکنون در برخی موارد به ابزار اعمال قدرت تبدیل شدهاند .
وی افزود : دسترسی به شریانهای مالی ، انرژی ، فناوری و گلوگاههای ترانزیتی میتواند به ابزاری برای فشار سیاسی و اقتصادی تبدیل شود .
به گفته شوری ، وابستگی متقابل که زمانی یک مزیت اقتصادی محسوب میشد ، اکنون میتواند به یک آسیبپذیری ساختاری برای کشورها تبدیل شود .
کریدورها ؛ ابزار جدید قدرت ژئواکونومیک
وی با تأکید بر تغییر نقش کریدورها گفت : کریدورها از زیرساختهای اقتصادی صرف ، به ابزارهای تابآوری ژئواکونومیک تبدیل شدهاند . تنوعبخشی به مسیرهای تجاری دیگر یک انتخاب اقتصادی نیست ، بلکه به یک ضرورت امنیتی تبدیل شده است .
وی ادامه داد : ارزش راهبردی یک کریدور تنها به میزان سودآوری یا کارایی عملیاتی آن وابسته نیست ، بلکه میزان اتصال آن به شبکههای دیگر و قابلیت جایگزینی آن در شرایط بحران اهمیت بیشتری پیدا کرده است .
تغییر نقشه ترانزیتی اوراسیا
این پژوهشگر روابط بینالملل با اشاره به تأثیر جنگ اوکراین بر مسیرهای حملونقل جهانی اظهار کرد : این جنگ نقشه ترانزیتی اوراسیا را تغییر داده و اهمیت مسیرهای جایگزین ، بهویژه کریدور میانی ، را افزایش داده است .
وی افزود : کشورها امروز تلاش میکنند ظرفیتهای موازی و مسیرهای جایگزین ایجاد کنند تا در شرایط بحران ، جریان تجارت آنها متوقف نشود .
ضرورت بازتعریف جایگاه ایران در شبکههای جدید جهانی
شوری در پایان تأکید کرد : تابآوری شبکههای تجاری تنها به تعداد مسیرها وابسته نیست ، بلکه میزان اتصال و قابلیت پیوند میان کریدورها اهمیت اساسی دارد . جهانیشدن چندپاره ممکن است برخی وابستگیها را کاهش دهد ، اما همزمان وابستگیهای جدیدی ایجاد خواهد کرد ؛ بنابراین کشورها باید جایگاه خود را در شبکههای جدید اقتصادی ، تجاری و حملونقلی جهان بازتعریف کنند .