پشت روبان افتتاح چه می‌گذرد ؟ زمان ، هزینه و کیفیت را منتشر کنید
به گزارش پرتال حمل و نقل به قلم شهرام آدم‌نژاد ؛ هر پروژه عمرانی پیش از آنکه در روز افتتاح به روی مردم گشوده شود ، مسیری طولانی از مطالعات ، طراحی ، تأمین مالی ، قرارداد ، عملیات اجرایی ، نظارت و کنترل کیفیت را طی می‌کند . در این فرایند ، بخشی از منابع عمومی به یک دارایی زیرساختی تبدیل می‌شود و به همین دلیل ، افتتاح پروژه را نباید صرفاً پایان عملیات اجرایی دانست ؛ افتتاح ، زمان ارائه کارنامه پروژه و پاسخ‌گویی درباره نحوه مصرف منابع عمومی است .
آیین‌های افتتاح می‌توانند نمادی از توسعه زیرساخت‌ها و به ثمر رسیدن سرمایه‌گذاری‌های عمومی باشند ، اما ارزش یک پروژه تنها با بریدن روبان یا اعلام میزان پیشرفت فیزیکی سنجیده نمی‌شود .
برای ارزیابی واقعی عملکرد یک پروژه باید مشخص باشد که چه زمانی آغاز شده ، قرار بوده در چه مدتی تکمیل شود ، در نهایت چه میزان هزینه داشته و با چه سطحی از کیفیت تحویل بهره‌بردار شده است . به همین دلیل ، شایسته است افتتاح پروژه از یک مراسم عمدتاً تشریفاتی به رویدادی همراه با شفافیت و ارائه اطلاعات قابل سنجش تبدیل شود .
زمان یکی از مهم‌ترین معیارهای ارزیابی پروژه است . اگر پروژه‌ای با مدت اجرای دو سال تعریف شده اما پس از شش سال به بهره‌برداری رسیده باشد ، صرف اعلام تاریخ افتتاح نمی‌تواند تصویر کاملی از عملکرد آن ارائه کند .
تأخیر در پروژه‌های زیرساختی معمولاً علاوه بر افزایش هزینه‌های مستقیم ، موجب افزایش تعدیل‌ها ، هزینه‌های تجهیز و نگهداری کارگاه و هزینه‌های تأمین مالی می‌شود و از سوی دیگر ، جامعه را برای مدت بیشتری از منافع اقتصادی و اجتماعی آن زیرساخت محروم می‌کند .
بنابراین در زمان افتتاح باید تاریخ واقعی شروع ، مدت پیش‌بینی‌شده و واقعی اجرا ، میزان تأخیر و دلایل آن نیز اعلام شود . در مدیریت زیرساخت ، زمان فقط یک عدد در تقویم نیست ؛ بخشی از هزینه واقعی پروژه است .
همین ضرورت درباره هزینه نیز وجود دارد . رقمی که در زمان آغاز یک پروژه اعلام می‌شود ، لزوماً هزینه واقعی ایجاد آن دارایی نیست . تغییر قیمت‌ها ، اصلاح طراحی ، تغییر مقادیر ، تعدیل قرارداد ، تأخیر در اجرا ، تملک اراضی و هزینه‌های مالی می‌توانند رقم نهایی پروژه را به‌طور قابل توجهی تغییر دهند .
بنابراین در روز بهره‌برداری باید علاوه بر اعتبار اولیه ، هزینه نهایی پروژه و منابع تأمین مالی آن نیز به‌صورت شفاف اعلام شود . در پروژه‌های بزرگ حتی می‌توان هزینه اجرا ، تملک ، مشاوره و نظارت ، تعدیل ، هزینه‌های مالی و سایر مخارج اصلی را تفکیک کرد . چنین شفافیتی از ارزش پروژه نمی‌کاهد ، بلکه امکان ارزیابی واقعی بهره‌وری سرمایه‌گذاری را فراهم می‌کند .
اما تکمیل پروژه در محدوده زمان و بودجه ، به تنهایی معیار موفقیت نیست . کیفیت دارایی تحویل‌شده شاید مهم‌ترین بخش کارنامه یک پروژه باشد . یک راه ، پل ، خط ریلی ، بندر ، ساختمان یا تأسیسات زمانی موفق محسوب می‌شود که علاوه بر تکمیل فیزیکی ، الزامات ایمنی ، دوام ، ظرفیت ، استانداردهای فنی و سطح خدمت پیش‌بینی‌شده را نیز تأمین کند .
به همین دلیل ، افتتاح نباید پایان کنترل کیفیت تلقی شود . مناسب است همزمان با بهره‌برداری ، اطلاعاتی درباره مشخصات فنی اصلی ، استانداردهای مورد استفاده ، نتایج آزمون‌ها ، ظرفیت ایجاد شده و عمر طراحی پروژه نیز در اختیار افکار عمومی قرار گیرد .
برای تحقق این رویکرد می‌توان «کارنامه افتتاح پروژه» را به بخشی ثابت از فرایند بهره‌برداری پروژه‌های عمومی تبدیل کرد ؛ سندی کوتاه که مشخصات کارفرما ، پیمانکار و مشاور ، تاریخ شروع و پایان ، مدت قرارداد و مدت واقعی اجرا ، اعتبار اولیه و هزینه نهایی ، میزان انحراف زمانی و مالی ، ظرفیت ایجاد شده ، شاخص‌های اصلی کیفیت و عمر طراحی پروژه را در اختیار رسانه‌ها ، مردم و نهادهای نظارتی قرار دهد . در این صورت ، افتتاح علاوه بر جنبه نمادین خود ، به یک نقطه مشخص برای سنجش عملکرد تبدیل خواهد شد .
پروژه عمرانی برای عکس افتتاحیه ساخته نمی‌شود . آنچه افتتاح می‌شود دارایی متعلق به مردم است و جامعه حق دارد بداند این دارایی با چه میزان منابع ، در چه مدت و با چه کیفیتی ایجاد شده است . پرسش درباره زمان ، هزینه و کیفیت پروژه نشانه بی‌اعتمادی نیست ؛ بلکه بخشی از حکمرانی حرفه‌ای ، مدیریت مسئولانه منابع و احترام به حقوق عمومی است .
افتتاح می‌تواند همچنان جشن توسعه باشد، اما اعتبار این جشن زمانی بیشتر خواهد شد که در کنار مراسم ، اطلاعات واقعی پروژه نیز منتشر شود . در چنین الگویی ، مسئولان تنها روبان افتتاح را نمی‌برند ، بلکه کارنامه پروژه را نیز پیش روی مردم می‌گشایند. شاید شایسته‌ترین شکل احترام به منابع عمومی همین باشد : هر پروژه‌ای که با پول مردم ساخته می‌شود ، باید با حقیقت نیز افتتاح شود .
