کریدور فقط جاده و ریل نیست ؛ باید «محصول کریدوری» قابل فروش تولید کنیم
به گزارش پرتال حمل و نقل ، سعید رسولی ، مدیرعامل سابق سازمان بنادر و دریانوردی و شرکت راهآهن ، با تأکید بر ضرورت بازتعریف نگاه ایران به کریدورهای بینالمللی گفت : موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی ایران یک مزیت خدادادی و یک فرصت بزرگ اقتصادی است ، اما این مزیت زمانی ارزشآفرین خواهد بود که به یک «محصول کریدوری و لجستیکی قابل فروش» تبدیل شود .
رسولی در نشست «بازخوانی جایگاه ایران در معماری نوین کریدورهای بینالمللی ترانزیت و لجستیک ؛ چالشها ، فرصتها و افقهای پیشرو» اظهار کرد : ایران مانند ملکی ارزشمند در نقطهای ممتاز است که میتواند ارزش افزوده زیادی ایجاد کند ، اما اگر کاربری مناسب و زیرساختهای لازم فراهم نباشد ، این ظرفیت به بهرهوری واقعی تبدیل نمیشود .
وی افزود : باید عملگرایانه و واقعبینانه برای این مزیت ، محصولی قابل ارائه در بازار منطقه و بینالمللی ایجاد کنیم؛ محصولی که صاحب کالا بتواند آن را از نظر زمان ، قیمت ، تعرفه ، قابلیت اطمینان و کیفیت خدمات انتخاب و خریداری کند .
رقیب اصلی کریدورهای ایران ، خود ما هستیم
رسولی با انتقاد از تمرکز بر تخطئه کریدورهای رقیب گفت : تا زمانی که الزامات داخلی خودمان را فراهم نکردهایم ، ممکن است انرژیمان را صرف مقابله با کریدورهایی کنیم که در حال ساخت یا بهرهبرداری هستند؛ در حالی که رقیب اصلی ما ، خود ما هستیم .
وی با اشاره به سرمایهگذاری قزاقستان در بندر شهید رجایی گفت : این پروژه که از سال گذشته پیگیری شده بود ، در شرایط جنگی به قرارداد رسید و نشان داد اگر الزامات لازم فراهم شود ، حتی در شرایط تهدید حداکثری نیز کشورهای دیگر و سرمایهگذاران برای حضور در ایران آمادگی دارند .
هدفگذاری ۳۰ درصدی ریل بدون الزامات تحقق ، کافی نیست
مدیرعامل سابق راهآهن در ادامه با اشاره به هدفگذاری سهم ۳۰ درصدی حمل ریلی در برنامههای توسعه گفت : نمیتوان صرفاً سهمی را تعیین کرد و سپس الزامات تحقق آن را نادیده گرفت . حتی در تعریف این سهم باید مشخص باشد که منظور تن ، تن - کیلومتر ، کل بار یا بار ریلپسند است .
وی افزود : اگر قرار است سهم ۳۰ درصدی حمل ریلی محقق شود، باید همزمان چشمههای بار ، معادن ، کارخانهها و شهرکهای صنعتی، اتصال آنها به شبکه ریلی ، ناوگان مورد نیاز و مدل تأمین مالی نیز دیده شود .
رسولی با اشاره به یک مطالعه انجام شده در این زمینه گفت : با احداث حدود هزار کیلومتر خط ریلی تجاری و صنعتی میتوان حدود ۱۶۰ تا ۱۹۰ چشمه بار را به شبکه متصل کرد و به حدود ۱۰۰ میلیون تن بار دسترسی پیدا کرد ؛ البته دسترسی به بار به معنای تحقق حمل آن نیست و برای این موضوع ناوگان و الزامات دیگری نیز مورد نیاز است .
خط ریلی میسازیم ، اما چشمههای بار را متصل نمیکنیم
رسولی یکی از مشکلات مهم شبکه ریلی را فاصله میان توسعه خطوط اصلی و اتصال چشمههای بار دانست و گفت : در مطالعات اولیه پروژهها، بار مورد نیاز برای توجیه اقتصادی مسیر دیده میشود ، اما هنگام اجرا شبکه اصلی ساخته میشود و اتصال کارخانه ، معدن یا شهرک صنعتی به آینده موکول میشود .
وی افزود : یک کارخانه برای دریافت مجوز احداث ، آب ، برق ، گاز ، محیطزیست ، زمین و مدل مالی را بررسی میکند ، اما اتصال ریلی آن معمولاً در الزامات احداث دیده نمیشود . در نتیجه کارخانهای که حتی در فاصله کمتر از پنج یا ۱۰ کیلومتری شبکه ریلی قرار دارد ، پس از احداث برای اتصال ریلی با یک طرح و هزینه جدید مواجه میشود و ممکن است حمل جادهای برای آن اقتصادیتر تمام شود .
کریدور سه لایه دارد ؛ سختافزار ، نرمافزار و مغزافزار
رسولی تأکید کرد : هر اتفاق بزرگی از سه بخش سختافزاری ، نرمافزاری و مغزافزاری تشکیل میشود و در کریدورها نیز هر سه بخش باید همزمان مورد توجه قرار گیرد . ما در بخش سختافزار به دنبال توسعه خطوط، دوخطهکردن مسیرها ، انبارها و ظرفیتها هستیم و در بخش نرمافزار نیز از پلتفرم ، بازارگاه و سامانه صحبت میکنیم ، اما در بخش مغزافزاری و نگاه نو به کریدورها ضعف جدی داریم .
رسولی نبود یک پلتفرم جامع برای تجمیع ، تبادل و استفاده یکپارچه از اطلاعات ترانزیت را یکی از مشکلات موجود دانست و افزود : هنوز دستگاههای مختلف برای تبادل داده با یکدیگر جلسه برگزار میکنند و اطلاعات آنها به شکل کامل به هم متصل نیست .
برنامه کریدورها باید «غلتان» و قابل اصلاح باشد
وی با انتقاد از شیوه برنامهریزی کشور گفت : نمیتوان برنامهای پنجساله نوشت و در پایان صرفاً گزارشی از میزان تحقق اهداف تهیه کرد و سپس بدون آسیبشناسی تکالیف انجام نشده ، وارد برنامه بعدی شد .
رسولی تأکید کرد : اگر قرار است معماری نوین کریدورها شکل بگیرد ، باید برنامهای غلتان ، قابل پایش و قابل اصلاح داشته باشیم تا متناسب با شرایط اقتصادی ، امنیتی و ژئوپلیتیکی کشور ، مسیر بهصورت مستمر اصلاح شود .
وی کریدورها را یکی از پیشرانهای توسعه اقتصادی دانست و گفت : همانگونه که چین از ظرفیت لجستیک و کریدورها بهعنوان یکی از محورهای اصلی توسعه خود استفاده کرده است ، ایران نیز باید کریدورها را یک مسئله مبنایی در توسعه اقتصادی کشور بداند .
مدیریت واحد کریدورها ؛ یک مسئول ، یک داشبورد
رسولی یکی از الزامات اصلی معماری نوین کریدورها را «مدیریت واحد کریدورها» عنوان کرد و گفت : کریدور به مسئول مشخص ، اختیار حل اختلاف و یک داشبورد مدیریتی نیاز دارد .
وی افزود : صرفاً قرار دادن مدیریت ترانزیت در سطح بالاتر مدیریتی ، مسئله را حل نمیکند ؛ مهم این است که در عمل و اقدام ، زمینه و بستر استفاده از فرصتهای لجستیکی و کریدوری فراهم شود .
محصول کریدوری باید مشخصات کامل داشته باشد
رسولی با تأکید دوباره بر ضرورت تعریف محصول کریدوری گفت : ایران باید محصولی داشته باشد که در ویترین لجستیک کشور قابل عرضه باشد ؛ محصولی که مبدأ ، مقصد ، زمان ، تعرفه ، برنامه حرکت ، اسناد ، بیمه و مسئول پاسخگو در آن مشخص باشد .
وی همچنین بر توافق سطح خدمات با کشورهای مسیر تأکید کرد و گفت : سقف توقف مرزی ، تعرفه ثابت و شفاف و نحوه تبادل داده باید مشخص باشد و جلسات متعدد بدون خروجی عملی برای تبادل اطلاعات جای خود را به سازوکارهای روشن و اجرایی بدهد .
مرز محل عبور است ، نه توقف
رسولی اصلاح فرآیندهای مرزی را یکی دیگر از الزامات توسعه ترانزیت دانست و گفت : مرز باید محل عبور و گذر باشد ، نه محل توقف .
وی بر ایجاد مرزهای شبانهروزی واقعی ، اظهار پیش از ورود ، مسیر سبز ، بازرسی مبتنی بر ریسک و استفاده حداکثری از ظرفیتهای قانونی برای تسهیل عبور کالا تأکید کرد .
بدون تضمین بار ، سرمایهگذاری کریدوری پایدار نیست
مدیرعامل سابق راهآهن «تضمین بار» را یکی از الزامات مهم سرمایهگذاری در کریدورها دانست و گفت : قرارداد بار و حداقل حجم تضمین شده باید پیش یا همزمان با سرمایهگذاری تعیین شود .
وی با اشاره به سرمایهگذاری قزاقستان افزود : برای این پروژه از وزارت تجارت آن کشور تضمین بار گرفته شده است .
رسولی هشدار داد : اگر سرمایهگذار سرمایهگذاری کند اما بار مورد انتظار وارد مسیر نشود ، پروژه در ادامه به مطالبه تبدیل خواهد شد . بنابراین نمیتوان بدون هماهنگی میان بخش تجارت ، تأمین کالا و حملونقل ، برای زیرساخت سرمایهگذاری کرد و بعد انتظار داشت بار بهصورت خودکار وارد مسیر شود .
ریل با سوخت یارانهای مزیت خود را از دست میدهد
رسولی با اشاره به ساختار یارانهای سوخت گفت : تا زمانی که قیمت سوخت یارانهای باشد ، مزیت واقعی حمل ریلی بهدرستی خود را نشان نمیدهد .
وی اجرای جدی ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید و صرفهجویی سوخت ، افزایش سهم قطارهای کامل و برنامهای و ایجاد ترمینالهای انتقال بار را ضروری دانست .
ثبات مقررات و تعرفه ؛ پیششرط سرمایهگذاری
رسولی همچنین بر ثبات مقررات و تعرفهها تأکید کرد و گفت : برای امکان قراردادهای چندساله و جذب سرمایهگذاری بلندمدت ، مقررات و تعرفهها باید ثبات داشته باشند .
وی هشدار داد : وقتی یک دستگاه با صدور مقرره یا بخشنامه جدید سرمایهگذاری انجامشده را دچار مشکل میکند ، طبیعی است که سرمایهگذاریهای بعدی نیز با ریسک بیشتری مواجه شوند .
بندر خشک نباید به توقفگاه کالا تبدیل شود
رسولی درباره توسعه بنادر خشک نیز گفت : نگاه به بندر خشک نباید صرفاً درآمدی باشد . بار باید عبور کند و به مقصد برسد و بندر خشک نباید به توقفگاهی برای اخذ هزینه انبارداری تبدیل شود .
وی تأکید کرد : تعریف بندر خشک باید با مأموریت واقعی آن یعنی تسهیل جریان بار ، اتصال شبکههای حملونقل و کاهش توقف کالا منطبق باشد .
سرمایه انسانی ؛ حلقه مغفول توسعه لجستیک
رسولی سرمایه انسانی را یکی از مهمترین الزامات توسعه لجستیک دانست و گفت : ما به سختافزار و نرمافزار توجه میکنیم، اما گاهی از سرمایه انسانی غفلت میکنیم .
وی با اشاره به نیاز ناوگان هوایی و ریلی به توسعه و نوسازی افزود : اگر لوکوموتیو وارد شبکه شود ، لوکوموتیوران متخصص لازم دارد و تربیت نیروی متخصص یک فرآیند کوتاهمدت نیست .
رسولی همچنین بر ایجاد تخصصهای لجستیکی در بانکها و شرکتهای بیمه تأکید کرد و گفت : نمیتوان از بانک و بیمه انتظار تأمین مالی و پوشش تخصصی حوزه حملونقل داشت ، اما کارشناسان آنها شناخت کافی از ناوگان ، واگن ، کشتی و مدلهای اقتصادی این حوزه نداشته باشند .
بندر نسل سوم بدون نیروی نسل سوم ممکن نیست
رسولی با انتقاد از فاصله میان دانشگاه و صنعت گفت : کارورزی در حوزه لجستیک نباید صرفاً به یک اقدام رفعتکلیفی تبدیل شود .
وی افزود : همانطور که در حوزه راهآهن هنرستانهای ریلی ایجاد شده، باید آموزشهای مهارتی متناسب با نیازهای آینده لجستیک نیز توسعه یابد .
رسولی تأکید کرد : نمیتوان در برنامه توسعه نوشت که سه بندر باید به بندر نسل سوم تبدیل شوند ، اما مدیر ، کارشناس و تکنسین نسل سوم برای اداره آنها تربیت نکرد .
کریدورهای منطقهای را فرصت همکاری ببینیم
رسولی در پاسخ به پرسشی درباره همکاری با کشورهای منطقه گفت : ایران باید کریدورهای منطقهای را بهجای میدان رقابت منفی ، فرصت همکاری ببیند .
وی با اشاره به مذاکرات ایران و عمان در حوزه دریایی و بندری گفت : مذاکرات در این زمینه پیشرفت کرده و اقدامات مقدماتی ، جانمایی و تنظیم قرارداد انجام شده است و امیدواریم بهزودی شاهد عقد قرارداد باشیم .
وی تأکید کرد : توافقهایی که در سطح دولتها امضا میشوند باید از نظر اقتصادی برای بخش خصوصی نیز جذاب باشند ؛ چرا که در نهایت بخش خصوصی است که باید سرمایهگذاری و اجرای پروژهها را بر عهده بگیرد .
خبرنگار : سید علی سید صدر
