ترافیک کلانشهرها زیر فشار توزیع بیبرنامه کالا ؛ ضرورت استقرار منظومه هوشمند زنجیره تأمین شهری
به گزارش پرتال حملونقل به قلم شهرام آدمنژاد ، در حالی که بخش عمده سیاستهای کاهش ترافیک در تهران و دیگر کلانشهرهای کشور طی سالهای گذشته بر توسعه زیرساختهای فیزیکی مانند احداث بزرگراهها ، تونلها ، پلها و توسعه حملونقل عمومی متمرکز بوده است ، سهم حملونقل و توزیع درونشهری کالا در شکلگیری ترافیک شهری همچنان کمتر مورد توجه قرار گرفته است ؛ موضوعی که میتواند یکی از حلقههای مفقوده مدیریت ترافیک در کلانشهرهای ایران باشد .
تجربه نشان میدهد که توسعه ظرفیت معابر ، هرچند اقدامی ضروری است ، اما بهتنهایی پاسخگوی رشد تقاضای سفرهای شهری نیست . در کنار تردد میلیونها شهروند ، هر روز هزاران کامیون ، کامیونت ، وانت و خودروی پخش نیز بدون هماهنگی با شرایط ترافیکی ، در ساعات اوج وارد شبکه معابر میشوند و بخش قابل توجهی از ظرفیت خیابانها را اشغال میکنند .
در حال حاضر ، زمان و مسیر توزیع کالا عمدتاً بر اساس برنامه داخلی شرکتهای پخش تعیین میشود و ارتباطی میان نظام توزیع کالا و سامانههای مدیریت ترافیک شهری وجود ندارد . نبود پنجرههای زمانی مشخص برای توزیع ، فقدان سامانه یکپارچه مدیریت ناوگان و نبود هماهنگی میان دستگاههای مسئول موجب شده است ناوگان باری دقیقاً در همان ساعاتی فعالیت کند که بیشترین حجم سفرهای شهری در جریان است .
پیامد این وضعیت تنها افزایش ترافیک نیست ؛ بلکه کاهش سرعت متوسط شبکه معابر ، افزایش زمان سفر ، رشد مصرف سوخت ، افزایش انتشار آلایندهها ، استهلاک بیشتر خودروها ، افزایش هزینههای زنجیره تأمین و در نهایت کاهش کیفیت زندگی شهروندان را نیز به دنبال دارد .
یکی از راهکارهای پیشنهادی برای رفع این چالش ، ایجاد «منظومه هوشمند مدیریت زنجیره تأمین و توزیع شهری» است ؛ سامانهای یکپارچه که بتواند بهصورت برخط جریان ورود ، توزیع و خروج کالا در شهر را مدیریت کند .
این منظومه میتواند با بهرهگیری از مرکز کنترل هوشمند ، سامانه رزرو زمان توزیع ، مدیریت هوشمند مسیرها ، تحلیل لحظهای ترافیک ، هوش مصنوعی ، ارتباط مستقیم با شرکتهای پخش ، فروشگاهها و سامانههای مدیریت ترافیک شهری ، زمان و مسیر مناسب برای توزیع کالا را تعیین کند .
یکی از مهمترین اجزای این طرح ، مدیریت پنجره زمانی توزیع (Delivery Time Window) است . در این مدل ، همه شرکتهای پخش مجاز نخواهند بود همزمان در ساعات اوج ترافیک فعالیت کنند ، بلکه هر گروه کالایی بر اساس نوع کالا ، شرایط نگهداری و وضعیت شبکه معابر ، در بازه زمانی مشخصی عملیات توزیع را انجام خواهد داد . برای مثال ، کالاهای فاسدشدنی یا محموله فروشگاههای زنجیرهای میتوانند در ساعات شب یا بامداد توزیع شوند ، در حالی که سایر گروههای کالایی در ساعات کمترافیک یا میانی روز فعالیت کنند .
در این منظومه ، هوش مصنوعی نقش محوری خواهد داشت. سامانه با تحلیل همزمان دادههایی مانند حجم ترافیک ، شرایط آبوهوایی ، مناسبتها ، تعطیلات ، الگوی خرید شهروندان ، ظرفیت فروشگاهها، زمان تخلیه کالا و موقعیت ناوگان ، مناسبترین زمان و مسیر توزیع را پیشنهاد میدهد و در صورت بروز حادثه یا تغییر شرایط ترافیکی ، برنامه توزیع را بهصورت لحظهای اصلاح میکند .
ایجاد مراکز تجمیع کالا در ورودی کلانشهرها نیز از دیگر ارکان این طرح است . در این مراکز ، بار شرکتهای مختلف بر اساس مقصد تجمیع و دستهبندی میشود تا از ورود خودروهای نیمهپر به شهر جلوگیری شده و تعداد سفرهای درونشهری کاهش یابد . همچنین اتصال ناوگان توزیع به سامانه مرکزی امکان پایش لحظهای موقعیت ، سرعت ، زمان توقف ، تأخیر و عملکرد ناوگان را فراهم میکند .
اجرای این منظومه علاوه بر کاهش ترافیک ، میتواند موجب کاهش هزینه حمل کالا ، افزایش بهرهوری ناوگان ، کاهش مصرف سوخت ، کاهش آلایندههای هوا، کاهش آلودگی صوتی و ارتقا کیفیت خدمات توزیع شود .
با این حال ، تحقق چنین طرحی نیازمند تدوین مقررات یکپارچه ، الزام شرکتهای پخش به ثبت برنامه توزیع ، ایجاد مراکز تجمیع کالا ، توسعه زیرساختهای داده، بهرهگیری از هوش مصنوعی ، تعریف نظام تشویق و جریمه و همکاری نزدیک شهرداریها ، پلیس راهور ، وزارت راه و شهرسازی ، وزارت صنعت ، معدن و تجارت و بخش خصوصی است .
این چالش تنها به تهران محدود نمیشود و کلانشهرهایی مانند مشهد ، اصفهان ، شیراز ، تبریز ، کرج ، اهواز ، قم و کرمانشاه نیز با رشد سفرهای شهری و توزیع غیرهوشمند کالا روبهرو هستند . اجرای این منظومه میتواند پس از اجرای آزمایشی در تهران ، به تدریج در سایر کلانشهرهای کشور نیز توسعه یابد .
در نهایت ، آینده مدیریت ترافیک صرفاً در ساخت بزرگراه ، تونل و پل خلاصه نمیشود . مدیریت هوشمند جریان حملونقل کالا میتواند بخش قابل توجهی از ظرفیت شبکه معابر را آزاد کند . هر خودروی توزیع که بدون برنامه در ساعات اوج وارد شبکه شهری میشود ، بخشی از ظرفیت محدود معابر را اشغال میکند .
استقرار منظومه هوشمند مدیریت زنجیره تأمین و توزیع شهری میتواند با تکیه بر داده ، هوش مصنوعی و هماهنگی میان دستگاههای مسئول ، زمینهساز گذار از مدیریت سنتی ترافیک به مدیریت هوشمند شهر باشد ؛ رویکردی که کاهش ازدحام ، افزایش بهرهوری اقتصادی ، بهبود محیطزیست و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان را بهطور همزمان دنبال میکند .
خبرنگار : سید علی سید صدر
