تهران ، مسکو و باکو دست به کار شدند ؛ نسخه تازه برای رونق کریدور شمال – جنوب
به گزارش پرتال حمل و نقل ، رؤسای راهآهن ایران ، روسیه و جمهوری آذربایجان در مسکو برای افزایش جذابیت تجاری شاخه غربی کریدور شمال – جنوب ، توسعه حمل بار و ایجاد یک «کریدور دیجیتال» به توافق رسیدند ؛ توافقی که همزمان با رشد قابل توجه بار در مسیر آستارا و جهش حمل غلات روسیه به ایران ، نشانهای از تلاش سه کشور برای عبور از همکاریهای پراکنده به سوی مدیریت هماهنگتر این مسیر است .
ایران ، روسیه و جمهوری آذربایجان گام تازهای برای توسعه شاخه غربی کریدور بینالمللی حملونقل شمال – جنوب برداشتند . رؤسای راهآهن سه کشور روز جمعه ۳ ژوئیه ۲۰۲۶ در مسکو گردهم آمدند و پس از مذاکرات دوجانبه و سهجانبه ، سند مشترکی را با هدف توسعه همکاریهای ریلی ، افزایش کارایی مسیر و تقویت حمل بار امضا کردند .
در این نشست ، جبارعلی ذاکری ، معاون وزیر راه و شهرسازی و مدیرعامل راهآهن جمهوری اسلامی ایران ، اولگ بلوزروف ، مدیرعامل راهآهن روسیه و روشن رستماف ، رئیس راهآهن جمهوری آذربایجان حضور داشتند . منابع روسی و آذربایجانی سند پایانی را «پروتکل سهجانبه» توصیف کردهاند و گزارش ایرانی از آن بهعنوان تفاهمنامه یاد کرده است ؛ از این رو میتوان آن را بهطور دقیقتر یک سند مشترک سهجانبه برای توسعه همکاری در کریدور شمال – جنوب توصیف کرد .
توسعه شاخه غربی در مرکز مذاکرات
محور اصلی گفتوگوهای سه کشور ، توسعه شاخه غربی کریدور شمال – جنوب بود ؛ مسیری که روسیه را از طریق جمهوری آذربایجان به ایران متصل میکند و آستارا یکی از نقاط کلیدی آن به شمار میرود .
بر اساس گزارش طرفهای حاضر در نشست ، مذاکرات بر افزایش کارایی مسیر ، رشد حجم حمل بار و استفاده از راهکارهای دیجیتال برای هماهنگی بهتر عملیات حملونقل متمرکز بوده است . راهآهن جمهوری آذربایجان نیز اعلام کرده که در این مذاکرات ، وضعیت فعلی همکاریها و فرصتهای گسترش همکاری ریلی میان سه کشور بررسی شده است .
نشست مسکو در واقع ادامه روند همکاریهایی است که طی ماههای گذشته میان راهآهنهای سه کشور برای افزایش رقابتپذیری شاخه غربی کریدور ، هماهنگی بیشتر در حمل بار و توسعه خدمات منظم ریلی دنبال شده است .
«کریدور دیجیتال» ؛ مهمترین تصمیم تازه سه کشور
یکی از مهمترین خروجیهای نشست مسکو ، توافق ایران ، روسیه و جمهوری آذربایجان برای ایجاد آنچه طرفها «کریدور دیجیتال» نامیدهاند ، بود .
بر اساس اعلام راهآهن روسیه ، سه کشور توافق کردهاند سامانههای تبادل داده خود را هماهنگ کنند و به سمت استفاده از فناوری حملونقل بدون کاغذ حرکت کنند . هدف این برنامه ، سرعتبخشیدن به تبادل اطلاعات و کاهش وابستگی فرایند حمل بینالمللی به اسناد فیزیکی است .
توافق بر سر ایجاد کریدور دیجیتال ، هماهنگسازی سامانههای تبادل اطلاعات و بهکارگیری فناوریهای نوین حملونقل از موضوعات اصلی نشست سهجانبه بوده است .
دیجیتالیشدن این مسیر ، در صورت اجرای هماهنگ میان سه کشور ، میتواند زمینه تبادل سریعتر اطلاعات محموله ، افزایش شفافیت فرایند حمل و هماهنگی بیشتر میان راهآهنهای مسیر را فراهم کند .
رشد ۵۰ درصدی وزن بار در مسیر آستارا
در کنار توافقهای تازه ، آمارهای ارائهشده در نشست مسکو نیز از رشد جریان بار در مسیر آستارا حکایت دارد .
بر اساس اعلام اولگ بلوزروف ، در ماه ژوئن ۲۰۲۶ حجم بار حملشده از مسیر آستارا به ۴۷ هزار و ۵۰۰ تن رسیده است که نسبت به ماه مشابه سال گذشته ۵۰ درصد افزایش نشان میدهد .
در همین ماه ، حمل کانتینری در این مسیر به ۵۵۵ TEU رسیده که ۳.۵ درصد بیشتر از مدت مشابه سال قبل بوده است. این آمار نشان میدهد که رشد وزن بار و رشد تعداد کانتینرها در مسیر آستارا یکسان نبوده و وزن کل محمولههای جابهجاشده با سرعت بیشتری افزایش یافته است .
این تفاوت آماری میتواند ناشی از افزایش سهم برخی محمولههای حجیم یا غیرکانتینری باشد ، هر چند منابع رسمی منتشر شده تاکنون جزئیات کامل ترکیب بارهای عامل این رشد را اعلام نکردهاند .
جهش حمل غلات روسیه به ایران
حمل غلات یکی دیگر از محورهای مهم مطرحشده در مذاکرات بود .
مدیرعامل راهآهن روسیه اعلام کرد که در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، حدود ۶۵ هزار تن غله از طریق آستارا به ایران حمل شده است ؛ رقمی که بیش از چهار برابر مدت مشابه سال قبل اعلام شده است .
بلوزروف همچنین بر آمادگی راهآهن روسیه برای توسعه بیشتر حمل غلات به ایران تأکید کرد . افزایش این نوع حملونقل میتواند برای شاخه غربی کریدور اهمیت ویژهای داشته باشد ، زیرا جریانهای منظم کالایی مانند غلات میتوانند زمینه شکلگیری حمل پایدار و قابل برنامهریزی را در مسیر فراهم کنند .
آستارا در کانون توجه صاحبان بار
همزمان با مذاکرات رسمی ، هیئت راهآهن جمهوری آذربایجان با صاحبان بار و فعالان بخش لجستیک روسیه نیز دیدار کرد و ظرفیتهای مسیرهای شرق – غرب و شمال – جنوب را معرفی کرد .
در این گفتوگوها ، تمرکز ویژهای بر پایانه آستارا و ظرفیت رو به توسعه آن برای عملیات تخلیه ، بارگیری و انتقال محموله قرار داشت . طرف آذربایجانی همچنین سامانه Cargo Tracking خود را معرفی کرد که برای ردیابی لحظهای محمولهها ، افزایش شفافیت عملیاتی و مدیریت کارآمدتر حمل بار طراحی شده است .
این اقدامات نشان میدهد که مذاکرات سهجانبه تنها بر سطح روابط دولتی متمرکز نبوده و جذب صاحبان بار و معرفی خدمات عملیاتی مسیر نیز بخشی از برنامه سفر هیئتها به مسکو بوده است .
رشت – آستارا هم روی میز مذاکره بود
در حاشیه نشست سهجانبه ، مدیرعامل راهآهن ایران با دیمیتری زِوِرِف، معاون وزیر حملونقل روسیه ، دیدار کرد و دو طرف درباره آخرین وضعیت پروژه راهآهن رشت – آستارا و تقویت مسیرهای ریلی کریدور بینالمللی شمال – جنوب گفتوگو کردند .
اهمیت این موضوع از آن جهت است که توسعه همکاریهای تجاری و دیجیتال در شاخه غربی کریدور ، در کنار مسئله زیرساخت و اتصال ریلی مسیر دنبال میشود . مذاکرات مسکو نشان داد که طرفها همزمان دو مسیر را پیش میبرند : افزایش حمل بار بر بستر ظرفیت فعلی و پیگیری توسعه زیرساختهای مورد نیاز برای آینده مسیر . این جمعبندی ، استنباطی از محورهای اعلامشده در مذاکرات است .
از امضای سند تا رقابت بر سر بار
توافق تازه تهران ، مسکو و باکو را میتوان تلاشی برای افزایش هماهنگی در شاخه غربی کریدور شمال – جنوب دانست . محتوای اعلامشده از نشست بر چند محور مشخص متمرکز است : افزایش حجم بار ، جذابترکردن مسیر برای بازار ، دیجیتالیسازی عملیات ، هماهنگی سامانههای داده و حرکت به سوی حمل بدون کاغذ .
در کنار این توافق ، رشد بار در آستارا و افزایش بیش از چهاربرابری حمل غلات روسیه به ایران نشان میدهد که سه کشور قصد دارند همکاری در کریدور شمال – جنوب را بیش از گذشته به جریانهای واقعی و قابل اندازهگیری بار پیوند دهند .
با این حال ، آزمون اصلی این توافق در ماههای آینده خواهد بود : اینکه هماهنگیهای اعلام شده تا چه اندازه به افزایش قطارهای منظم ، کاهش زمان فرایند حمل ، جذب صاحبان بار جدید و افزایش پایدار حجم محموله در مسیر منجر خواهد شد .
نشست مسکو یک نسخه تازه برای رونق کریدور شمال – جنوب روی میز گذاشته است؛ نسخهای که این بار قرار است نه فقط بر زیرساخت فیزیکی ، بلکه بر بار واقعی، داده و هماهنگی عملیاتی سه کشور نیز تکیه کند .
