ترانزیت آسیای میانه بر سر دوراهی ؛ ایران گرفتار گلوگاهها ، رقبا در حال تثبیت مسیرها
به گزارش پرتال حمل و نقل ، تداوم توقفهای طولانی در مرزها ، کندی بازگشت بنادر به ظرفیت عملیاتی کامل و افزایش هزینههای حملونقل ، موقعیت ایران در بازار ترانزیت آسیای میانه را با تهدیدی جدی مواجه کرده است ؛ وضعیتی که به گفته فعالان بخش حملونقل ، در صورت ادامه میتواند به تثبیت کریدورهای رقیب و خروج تدریجی بخشی از بارهای ترانزیتی از مسیر ایران منجر شود .
احمد زمانیان ، رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی خراسان رضوی ، با تشریح وضعیت ترانزیت کشور در دوران جنگ و شرایط پس از آن اظهار کرد : در جریان جنگ ، کاهش شدید ورود کشتیها به بنادر ایران موجب شد فعالیتهای ترانزیتی در بخش دریایی به حداقل برسد . کشتیهایی که پیش از آغاز جنگ وارد آبهای ایران شده بودند ، عملیات تخلیه خود را انجام دادند ، اما پس از آن روند ورود کالا تقریباً متوقف شد .
وی افزود : پیامد این شرایط تنها به حملونقل دریایی محدود نماند و بخشهای ریلی و جادهای کشور نیز تحت تأثیر قرار گرفتند . کاهش ورود کالا از مبادی اصلی ، بهطور طبیعی کل زنجیره لجستیک کشور ، از بندر تا جاده ، راهآهن و مرز را با افت عملکرد مواجه کرد . در این دوره حجم عملیات حملونقل جادهای و ریلی نیز بهشدت کاهش یافت و در مجموع ، فعالیت ترانزیتی کشور به حداقل رسید .
کشتیها بازگشتهاند ، اما گرههای مرزی همچنان پابرجاست
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی خراسان رضوی با اشاره به شرایط پس از آتشبس گفت : اکنون بخشی از کشتیهایی که پیشتر بارگیری شده بودند ، در مسیر بنادر ایران قرار دارند یا به بنادر کشور رسیدهاند و عملیات تخلیه کالا از آنها در حال انجام است ؛ کالاهایی که بخشی از آن باید از مسیر ایران به مقاصد ترانزیتی در کشورهای دیگر منتقل شود .
زمانیان تأکید کرد : بازگشت تدریجی جریان بار ، بدون حل مشکلات ساختاری در بنادر و مرزها ، میتواند موج تازهای از بحران را در زنجیره حملونقل کشور ایجاد کند . در دوران جنگ ، کاهش حجم تردد موجب شد فشار عملیاتی در برخی مرزها بهصورت موقت کاهش پیدا کند، اما این مسئله به معنای رفع گلوگاهها نبود . اکنون با بازگشت تدریجی بار ، همان مشکلات قدیمی بار دیگر خود را نشان دادهاند .
توقف ۸ تا ۱۰ روزه کامیونها در دوغارون
زمانیان با اشاره به وضعیت مرز دوغارون ، بهعنوان یکی از مهمترین مبادی ترانزیتی شرق کشور ، اظهار کرد : در حال حاضر کامیونهای ترانزیتی در این مرز با توقفهایی بین ۸ تا ۱۰ روز مواجه هستند ؛ آن هم در شرایطی که هنوز بخش عمده بارهای جدید ورودی از بنادر به مرزهای شرقی نرسیدهاند .
وی هشدار داد : اگر حجم اصلی کالاهای تازهوارد از بنادر به سمت مرزهای شرقی حرکت کند و همزمان برنامهای فوری برای روانسازی تردد، افزایش ظرفیت عملیاتی و مدیریت صف کامیونها اجرا نشود ، توقفهای فعلی میتواند بار دیگر به معطلیهای بسیار طولانی تبدیل شود .
خطر بازگشت توقفهای ۲۰ روزه
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی خراسان رضوی با اشاره به تجربه توقفهای طولانی کامیونها در گذشته گفت : اگر از هماکنون برای مدیریت موج جدید بار برنامهریزی نشود ، احتمال بازگشت شرایطی وجود دارد که کامیونها تا حدود ۲۰ روز در مرز متوقف بمانند .
به گفته وی ، توقف طولانی کامیونها تنها یک مشکل مرزی نیست ؛ بلکه هزینه حملونقل را افزایش میدهد، زمان تحویل کالا را طولانی میکند ، ناوگان را از چرخه بهرهبرداری خارج میسازد و قابلیت اطمینان مسیر ایران را برای صاحبان کالا و شرکتهای بینالمللی کاهش میدهد .
دموراژ و ریسک جنگ ؛ فشار مضاعف بر زنجیره حملونقل
زمانیان همچنین به افزایش هزینههای جانبی حملونقل اشاره کرد و گفت : فعالان این حوزه علاوه بر مشکلات داخلی ، با هزینههایی مانند دموراژ و هزینههای مرتبط با ریسک جنگ یا War Risk نیز مواجه هستند ؛ موضوعی که فشار مضاعفی بر صاحبان کالا ، شرکتهای حملونقل و کل زنجیره تجارت خارجی وارد میکند .
وی تأکید کرد : هر روز توقف بیشتر در بندر یا مرز ، هزینه تمامشده مسیر ایران را افزایش میدهد و قدرت رقابت کشور را در برابر مسیرها و کریدورهای جایگزین کاهش میدهد .
رقبا در حال تثبیت مسیرهای جایگزین هستند
رئیس هیئتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی خراسان رضوی هشدار داد که بازار ترانزیت ، بازاری دائمی و تضمینشده نیست و صاحبان کالا در صورت مواجهه با بیثباتی ، توقفهای طولانی و افزایش هزینهها ، بهسرعت مسیرهای جایگزین را انتخاب خواهند کرد . اگر بنادر ایران در کوتاهترین زمان ممکن به ظرفیت عملیاتی کامل بازنگردند و مشکلات مرزی ، بهویژه در مسیرهای شرقی ، برطرف نشود ، ایران با خطر از دست دادن یکی از مهمترین بازارهای ترانزیتی خود مواجه خواهد شد.
وی افزود : تداوم شرایط فعلی میتواند زمینه تثبیت مسیرهای رقیب را فراهم کند و در چنین شرایطی ، بازگرداندن صاحبان کالا به مسیر ایران بسیار دشوار خواهد بود . اگر کریدورهای رقیب در منطقه تثبیت شوند، خطر آن وجود دارد که بخش مهمی از ترانزیت آسیای میانه بهتدریج از مسیر ایران خارج شود ؛ موضوعی که میتواند جایگاه کریدوری کشور را در معادلات ترانزیتی منطقه با تهدید جدی مواجه کند .
وی در پایان خاطرنشان کرد : بازگشت کشتیها و افزایش دوباره جریان کالا باید بهعنوان فرصتی برای احیای ترانزیت ایران دیده شود؛ فرصتی که در صورت تداوم گلوگاههای اجرایی ، توقفهای طولانی مرزی و افزایش هزینههای حمل ، میتواند خیلی زود به تهدیدی برای سهم ایران از بازار ترانزیت آسیای میانه تبدیل شود .