چرا راهکارهای افزایش بهره وری ریلی اجرا نمی شوند
به نظر میرسد بخش قابل توجهی از فعالیتهای مرتبط با مدیریت سیر و حرکت در راهآهن ایران بر پایه تجربههای فردی و روشهای سنتی انجام میشود ، در حالی که این حوزه نیازمند دانش تخصصی ، فناوریهای نوین و بهرهگیری از الگوهای علمی مدیریت شبکه است .
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مسعود شکیباییفر ، مدیرکل سابق دفتر راه و بهرهوری عمران شهری و روستایی سازمان برنامه و بودجه ، با انتقاد از وضعیت بهرهوری در بخش ریلی کشور ، تأکید کرد که دغدغه پایین بودن بهرهوری در راهآهن ایران موضوعی تازه نیست و دهههاست کارشناسان و فعالان این حوزه نسبت به آن هشدار میدهند ، اما هنوز بهبود قابل توجهی در این زمینه حاصل نشده است .
وی در نشست «تابآوری لجستیک ، حملونقل و ترانزیت» اظهار کرد : بهرهوری یک مفهوم جزیرهای نیست که بتوان تنها با اصلاح یک بخش به نتایج مطلوب دست یافت ، بلکه حاصل برآیند نظام حکمرانی ، نظام تصمیمسازی ، فرهنگ کاری ، الگوی مصرف و عملکرد مجموعه بخشهای مختلف کشور است . از این رو ، مشکلات بهرهوری در حوزههای مختلف به یکدیگر مرتبط هستند و نمیتوان آنها را مستقل از هم بررسی کرد .
شکیباییفر برای تشریح ابعاد این چالش ، عملکرد شبکه ریلی ایران را با روسیه مقایسه کرد و گفت : ایران حدود ۱۵ هزار کیلومتر خطوط ریلی دارد ، در حالی که طول شبکه ریلی روسیه حدود ۹۰ هزار کیلومتر است ؛ یعنی تنها شش برابر ایران . اما در سال ۱۴۰۲ میزان جابهجایی بار در راهآهن ایران حدود ۳۰ میلیارد تن-کیلومتر بوده ، در حالی که این رقم در روسیه به حدود سه هزار میلیارد تن-کیلومتر میرسد . این مقایسه نشان میدهد که بهرهوری شبکه ریلی ایران فاصله قابل توجهی با کشورهای پیشرو دارد .
وی افزود : نکته مهم این است که نه تنها مشکلات بهرهوری برای متخصصان شناخته شده است ، بلکه راهکارهای آن نیز مشخص هستند . کارشناسان میتوانند بهراحتی فهرستی از چالشها و راهحلهای موجود ارائه دهند ، اما ضعف اصلی در مرحله اجرا و عملیاتیسازی این راهکارهاست ؛ موضوعی که نیازمند بررسی و آسیبشناسی جدی است .
مدیرکل سابق دفتر راه و بهرهوری عمران شهری و روستایی سازمان برنامه و بودجه با اشاره به اهداف برنامه هفتم توسعه گفت : در این برنامه برای ترانزیت کشور هدفگذاری ۴۰ میلیون تنی و همچنین افزایش سهم حملونقل ریلی در جابهجایی بار و مسافر پیشبینی شده است . با این حال ، تحقق این اهداف مستلزم عبور از گلوگاهها و موانعی است که در عمل روند توسعه را با دشواری مواجه کردهاند .
وی تأکید کرد که بهرهوری صرفاً به ساخت زیرساختهای جدید محدود نمیشود و اظهار داشت: یکی از موضوعات مغفولمانده در کشور ، نحوه بهرهبرداری از ظرفیتهای موجود است . وقتی در برخی محورهای دوخطه ریلی ، هر نیم ساعت تنها یک قطار عبور میکند، این مسئله نشان میدهد که در استفاده از ظرفیت شبکه موجود با ضعف جدی مواجه هستیم .
شکیباییفر همچنین به چالشهای حوزه سیر و حرکت راهآهن اشاره کرد و گفت : به نظر میرسد بخش قابل توجهی از فعالیتهای مرتبط با مدیریت سیر و حرکت در راهآهن ایران بر پایه تجربههای فردی و روشهای سنتی انجام میشود ، در حالی که این حوزه نیازمند دانش تخصصی ، فناوریهای نوین و بهرهگیری از الگوهای علمی مدیریت شبکه است .
وی یکی دیگر از موانع توسعه حملونقل ریلی را مقاومت در برابر اجرای پروژههای تحولآفرین دانست و افزود: تقریباً همه متخصصان بر ضرورت برقیسازی خطوط ریلی اتفاق نظر دارند و معتقدند این اقدام میتواند آثار چشمگیری بر افزایش ظرفیت، کاهش هزینهها و ارتقای بهرهوری داشته باشد، اما در مرحله اجرا با مقاومتهایی در بدنه اجرایی مواجه میشود که روند پیشرفت این پروژهها را کند کرده است .
شکیباییفر در پایان با جمعبندی وضعیت راهآهن کشور تصریح کرد : طی سالهای گذشته شاهد توسعه فیزیکی شبکه ریلی بودهایم ، اما این توسعه الزاماً به معنای پیشرفت حملونقل ریلی نیست . هنوز نتوانستهایم از ظرفیتهای موجود برای ایفای نقش مؤثر راهآهن در توسعه ملی ، رونق ترانزیت و رشد اقتصادی کشور به شکل مطلوب استفاده کنیم و برای دستیابی به این هدف ، اصلاحات جدی در نظام حکمرانی، مدیریت بهرهبرداری و سیاستگذاری حملونقل ضروری است .
