ناوبری دریایی در عصر جنگ الکترونیک ؛ بحران هرمز فقط نفت را تهدید نمیکند
به گزارش پرتال حمل و نقل به نقل از روزنامه فرانسوی لوموند ، اختلال در سامانههای موقعیتیابی و ناوبری کشتیها به یکی از تهدیدهای جدی و رو به گسترش در حملونقل دریایی جهان تبدیل شده است؛ تهدیدی که با تشدید بحران در محدوده تنگه هرمز ابعاد تازهای پیدا کرده و امنیت تجارت جهانی ، بیمه دریایی ، مسیرهای انرژی و ایمنی خدمه کشتیها را تحت تأثیر قرار داده است .
بر اساس این گزارش ، از زمان تشدید تنشها در خاورمیانه ، موارد پارازیتاندازی و دستکاری سیگنالهای ماهوارهای کشتیها افزایش قابل توجهی داشته است . این اختلالها باعث میشوند موقعیت واقعی کشتیها در سامانههای دیجیتال بهدرستی نمایش داده نشود و در برخی موارد ، کشتیها روی نقشه در نقاطی کاملاً غیرواقعی دیده شوند ؛ از باند فرودگاه و بیابان گرفته تا نزدیکی تأسیسات حساس .
لوموند با استناد به دادههای شرکت اطلاعات دریایی Windward گزارش داده است که طی ماههای اخیر نزدیک به یک میلیون مورد اختلال در سامانههای موقعیتیابی ماهوارهای کشتیها در مناطق حساس ثبت شده است . طبق این گزارش ، تنها در نخستین روز بحران ، حدود هزار و صد کشتی تحت تأثیر این اختلالها قرار گرفتهاند .
در این گزارش آمده است که چهار منطقه اصلی در جهان بیشترین درگیری را با این نوع اختلالها دارند : دریای بالتیک ، دریای سرخ ، دریای سیاه و خلیج فارس . در میان این مناطق ، تنگه هرمز به دلیل نقش حیاتی در انتقال نفت و گاز ، اهمیت ویژهای دارد و هرگونه اختلال در ناوبری آن میتواند پیامدهای مستقیم بر بازار انرژی و زنجیره حملونقل جهانی داشته باشد .
اختلال در GPS و سامانههای ناوبری فقط یک مشکل فنی ساده نیست . هنگامی که کشتی موقعیت واقعی خود را از دست میدهد ، خطر برخورد ، خروج از مسیر ، توقف عملیات یا حتی به گل نشستن افزایش مییابد . این مسئله در مسیرهای پرترافیک و باریک مانند تنگه هرمز ، بنادر مهم ، کانالها و مسیرهای عبور نفتکشها میتواند به بحرانی جدی تبدیل شود .
به گزارش لوموند ، علاوه بر پارازیتاندازی ، جعل اطلاعات سامانه شناسایی خودکار کشتیها یا AIS نیز در حال افزایش است . AIS سامانهای است که اطلاعاتی مانند نام کشتی ، موقعیت ، مسیر حرکت و هویت آن را منتقل میکند . با دستکاری این اطلاعات ، یک کشتی میتواند موقعیت یا حتی هویت خود را پنهان کند ؛ موضوعی که در مواردی برای دور زدن تحریمها ، پنهانسازی بارگیری نفت یا خروج از مناطق حساس مورد استفاده قرار میگیرد .
یکی از ابعاد نگرانکننده این بحران ، سرقت هویت دیجیتال کشتیهاست . در چنین شرایطی ، یک کشتی تحریمشده یا مشکوک میتواند از اطلاعات موقعیتی یا هویتی کشتی دیگر استفاده کند و باعث شود کشتی بیارتباط با ماجرا به اشتباه وارد فهرستهای نظارتی یا تحریمی شود . این مسئله برای مالکان کشتی ، شرکتهای بیمه ، بنادر و نهادهای نظارتی ریسک حقوقی و مالی قابل توجهی ایجاد میکند .
در گزارش لوموند به چند حادثه نیز اشاره شده است ؛ از جمله برخورد دو کشتی در نزدیکی خورفکان امارات و همچنین به گل نشستن یک کشتی کانتینربر در دریای سرخ پس از اختلال شدید در سامانه ناوبری . طبق این گزارش ، عملیات نجات برخی از این کشتیها هفتهها زمان برده و میلیونها دلار هزینه به همراه داشته است .
کارشناسان دریایی هشدار میدهند که جنگ الکترونیک در دریا دیگر صرفاً یک موضوع نظامی نیست ، بلکه به بخشی از ریسک عملیاتی حملونقل تجاری تبدیل شده است . پارازیتاندازی ، جعل موقعیت ، سرقت هویت کشتیها و اختلال در سامانههای رهگیری میتواند بدون شلیک حتی یک موشک ، مسیر کشتیها را مختل کرده و فعالیت بنادر ، شرکتهای بیمه و زنجیره تأمین جهانی را دچار مشکل کند .
در واکنش به این تهدیدها، برخی شرکتهای بیمه و فعالان صنعت کشتیرانی بهدنبال استفاده از سامانههای جایگزین و مقاومتر هستند . از جمله ، استفاده از ارتباطات ماهوارهای مدار پایین مانند Iridium بهعنوان یکی از گزینهها مطرح شده است ؛ زیرا مختلکردن یا جعل سیگنالهای آن دشوارتر از سامانههای رایج موقعیتیابی ارزیابی میشود .
به گزارش پرتال حملونقل، آنچه این بحران را نگرانکنندهتر میکند ، ترکیب همزمان چند ریسک است : تنشهای ژئوپلیتیکی ، تحریمها ، جنگ الکترونیک ، حملات سایبری ، جعل دادههای دریایی و افزایش وابستگی کشتیرانی به سامانههای دیجیتال . در چنین شرایطی ، تنگه هرمز فقط یک گذرگاه انرژی نیست ؛ بلکه به یکی از نقاط کانونی نبرد پنهان بر سر کنترل اطلاعات ، مسیرها و امنیت دریانوردی جهان تبدیل شده است .