مرز سرخس ؛ مدیریت واحد روی کاغذ ، چالش در میدان
به گزارش پرتال حمل و نقل ، مرز سرخس بهعنوان یکی از گذرگاههای راهبردی شرق کشور ، نقشی کلیدی در اتصال ایران به آسیای میانه و کریدورهای بینالمللی ایفا میکند . افزایش حجم ترانزیت و مبادلات تجاری در ماههای اخیر ، بیش از گذشته این مرز را در کانون توجه فعالان اقتصادی و مسئولان اجرایی قرار داده است . با این حال ، تداوم توقف ناوگان ، خواب کامیونها و نارضایتی بخش خصوصی نشان میدهد رشد تردد ، همگام با اصلاح ساختارهای اجرایی و مدیریتی پیش نرفته است .
روایتهای متفاوت بخش خصوصی ، گمرک و منطقه آزاد سرخس ، تصویری چندلایه از چالشی ارائه میدهد که ریشه آن نه در کمبود قانون ، بلکه در اجرای ناهماهنگ و کمبود نیروی انسانی نهفته است .
خواب ناوگان و هزینههایی که تصاعدی میشود
جواد رخشانی ، عضو هیأتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی خراسان رضوی ، با اشاره به وضعیت تردد ناوگان در مرز سرخس میگوید : در گذشته فرآیند عبور ناوگان روانتر بود ، اما امروز با افزایش حجم محمولهها ، همکاری لازم از سوی دستگاههای مستقر در مرز مشاهده نمیشود و برای ایام پیک ، تمهیدات مؤثری اندیشیده نشده است .
به گفته وی ، در شرایطی که افزایش ساعت فعالیت مرز میتواند بخش قابل توجهی از توقفها را کاهش دهد ، ساعات کاری همچنان مانند سایر ایام سال از ۸ تا ۱۶ تعیین شده است .
رخشانی تأکید میکند که فعالیت شبانهروزی مرز ، هرچند نیازمند موافقت کشور ترکمنستان و تأمین نیروی انسانی است اما در وضعیت فعلی به یک ضرورت تبدیل شده است .
وی با اشاره به ظرفیت قانونی مدیریت واحد مرزی تصریح میکند : در حال حاضر این قانون وجوددارد و حتی مسئولیت آن از سوی وزیر امور اقتصادی و دارایی به گمرک واگذار شده ، اما تا اجرای عملی آن فاصله زیادی وجود دارد . در حال حاضر هر یک از دستگاههای مستقر در مرز بهصورت جزیرهای عمل میکنند و همین موضوع موجب خواب ناوگان و تحمیل هزینههای سنگین به شرکتهای ترانزیتی شده است .
رخشانی از توقف ۶۰۰ تا ۷۰۰ دستگاه ناوگان در مرز سرخس خبر میدهد و میگوید : این در حالی است که همزمان کالاها در بندرعباس رسوب کردهاند ، اما ناوگان کافی برای بارگیری وجود ندارد .
به گفته وی ، مشکل اصلی در این سوی مرز است ، چرا که در طرف ترکمنستان زیرساختها فراهم بوده اما در سرخس تنها یک لاین تردد فعال است .
وی همچنین به صفهای طولانی ناشی از فرآیند اسکن اشاره کرده و میافزاید : برخی محمولهها نیازی به اسکن ندارند، اما توقف ناوگان در صفهای اسکن ، هزینههای مضاعفی ایجاد کرده است . از نگاه بخش خصوصی ، نبود سازوکار نظارتی مؤثر ، قطعی سامانهها و تعدد آنها و فقدان ابزارهای تشویقی و تنبیهی برای ارزیابی عملکرد دستگاهها ، از مهمترین عوامل استمرار این وضعیت است .
۲۴ دستگاه ، یک مرز ؛ پیچیدگی مدیریت ترانزیت
علیاکبر کیانیعلیآباد ، مدیرکل گمرک شهید شوشتری سرخس با اشاره به پیچیدگی فرآیندهای مرزی میگوید : مرز صرفاً محل فعالیت یک دستگاه نیست و حدود ۲۴ سازمان و نهاد مختلف در آن ایفای نقش میکنند .
به گفته وی ، در ۱۰ ماهه سال جاری تشریفات گمرکی بیش از چهار میلیون تن کالا در مرز سرخس انجام شده که نشاندهنده ظرفیت بالای این گذرگاه در حوزه تجارت و ترانزیت است .
وی تأکید میکند : گمرک حدود ۷۰ درصد فرآیند ترخیص را بر عهده دارد و ۳۰ درصد باقیمانده به سایر دستگاههای همجوار مربوط میشود اما ناهماهنگی همین بخش میتواند کل زنجیره عبور کالا را متوقف کند . از نگاه کیانیعلیآباد ، چالش اصلی نه در نبود قانون، بلکه در نبود وحدت رویه و نگاه سیستمی میان دستگاههاست .
قانون مدیریت واحد مرزی ؛ از متن تا میدان
مدیرکل گمرک سرخس با اشاره به قوانین و تعهدات بینالمللی ایران تصریح میکند : کشور به کنوانسیونهایی مانند کنوانسیون تجدیدنظر کیوتو ، کنوانسیون بین المللی هماهنگی و کنترل کالا در مرز ، کنوانسیون بین المللی تیر ، کنوانسیون استانبول ، بنادر خشک بین المللی و مقررات سازمان جهانی گمرک پیوسته و قوانین متعددی نیز در حوزه مدیریت واحد و پنجره واحد مرزی به تصویب رسیده است . با این حال ، اجرای این قوانین در عمل با کندی و مقاومتهای بخشی مواجه است .
به گفته وی ، تا زمانی که دستگاهها از بخشینگری فاصله نگیرند و مدیریت واحد مرزی بهصورت واقعی اجرا نشود ، کاهش زمان و هزینه ترخیص و روانسازی تردد محقق نخواهد شد .
۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیت سرخس بلااستفاده است
کیانیعلیآباد با اشاره به ظرفیتهای مغفولمانده مرز سرخس میگوید : منطقه آزاد سرخس با وسعت ۵ هزار و ۳۰۰ هکتار ، خطوط ریلی نرمال و عریض و موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه ، یکی از نقاط کلیدی ترانزیت کشور است ، اما در حال حاضر حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد ظرفیتهای این مرز بلااستفاده مانده است .
وی با بیان اینکه تفاهمات مرزی با ترکمنستان انجام شده ، افزود : هدفگذاری تردد روزانه ۷۰۰ کامیون در گام نخست و افزایش آن به حدود هزار دستگاه در سال ۱۴۰۵ در دستور کار است اما تحقق این اهداف نیازمند آمادگی نهادی و هماهنگی کامل در داخل کشور است .
توقفها فقط به دروازه مرز ختم نمیشود
محمدرضا رجبیمقدم ، مدیرعامل منطقه آزاد سرخس ، بخشی از توقف ناوگان را ناشی از عوامل فرامرزی میداند .
به گفته وی ، بخش عمده توقفها مربوط به محمولههایی است که از پاکستان توسط ناوگان ایرانی به مقصد سرخس حمل میشوند اما رانندگان ایرانی به دلیل سختگیریها و عوارض سنگین ترکمنستان تمایلی به ورود به خاک این کشور ندارند و منتظر حضور ناوگان ترکمن برای بارگیری میمانند .
وی حل این موضوع را مستلزم همکاری وزارت امور خارجه و تقویت دیپلماسی اقتصادی عنوان میکند .
رجبیمقدم همچنین به مشکلات اسنادی اشاره کرده و میگوید : نقص یا فقدان مدارک ترانزیتی ، اختلاف میان صاحب کالا و شرکت حملونقل و مراجعات مجدد رانندگان برای تکمیل اسناد، از دیگر عوامل توقف ناوگان است . مدیرعامل منطقه آزاد سرخس با تأکید بر نقش خدماتی این مجموعه تصریح میکند : منطقه آزاد نقشی در ورود و خروج ناوگان ندارد و تسهیل تردد در مرز مستقیماً به عملکرد گمرک و تأمین نیروی انسانی بازمیگردد .
به گفته وی ، کمبود نیروی انسانی گمرک به وزیر امور اقتصادی و دارایی منتقل شده و پیگیری آن در دستور کار قرار دارد .
وی از ایجاد لاین دوم تردد ، احداث ساختمان دوم ایکسری و راهاندازی سایتهای جدید ترانشیپمنت توسط بخش خصوصی خبر میدهد و تأکید میکند : زیرساختها در حال تکمیل است، اما بدون نیروی انسانی متناسب ، این ظرفیتها به نتیجه عملی نخواهد رسید .
سرخس ؛ آزمون جدی مدیریت واحد مرزی
برآیند دیدگاههای بخش خصوصی ، گمرک و منطقه آزاد سرخس نشان میدهد چالشهای این مرز بیش از آنکه ریشه در کمبود قانون یا زیرساخت داشته باشد ، ناشی از ضعف در اجرا ، ناهماهنگی نهادی و کمبود نیروی انسانی است . در شرایطی که افزایش ترانزیت به یک فرصت اقتصادی تبدیل شده ، تداوم نگاههای بخشی و جزیرهای میتواند این فرصت را به تهدید بدل کند . مرز سرخس امروز به آزمونی جدی برای تحقق مدیریت واحد مرزی تبدیل شده است ؛ آزمونی که موفقیت در آن ، نقش تعیینکنندهای در آینده ترانزیت کشور خواهد داشت .
منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم
