افغانستان در مسیر اتصال آسیا و اروپا از طریق پروژه راهآهن منطقهای
به گزارش پرتال حمل و نقل ، افغانستان پس از سالها انزوای اقتصادی و چالشهای لجستیکی ، اکنون با اجرای پروژه راهآهن سهجانبه با مشارکت ایران ، ترکیه و ترکمنستان گام بلندی به سوی ادغام در اقتصاد منطقه و جهان برداشته است .
پس از سالها انزوای اقتصادی و چالشهای بزرگ لجستیکی که مانع جریان آزاد تجارت و رشد پایدار در افغانستان شده بود ، این کشور گامهایی استراتژیک برای تقویت موقعیت خود به عنوان حلقه ارتباطی میان آسیا و اروپا برداشته است . افغانستان در قلب آسیای مرکزی واقع شده و با کشورهای مهمی چون ایران، ترکمنستان و ازبکستان هممرز است ، امری که آن را به دروازهای طبیعی برای مسیرهای تجاری منطقهای و بینالمللی تبدیل میکند .
در این راستا ، دولت افغانستان پروژه عظیم راهآهن را با همکاری جمهوری اسلامی ایران ، ترکیه و ترکمنستان آغاز کرده است . هدف از این طرح، ایجاد شبکهای یکپارچه از خطوط حملونقل ریلی است که شهرهای افغانستان را به بنادر منطقهای متصل میکند ، مسیرهای تازهای برای صادرات و واردات میگشاید ، سرمایهگذاری خارجی جذب میکند و توسعه اقتصادی درونزا را تسریع میبخشد .
گامهای اجرایی و هماهنگی سهجانبه در سطح منطقهای
پروژه راهآهن منطقهای افغانستان از مرحله برنامهریزی عبور کرده و وارد فاز اجرایی شده است . بر اساس اعلام منابع رسمی ، یادداشت تفاهمی در استانبول میان کشورهای شرکتکننده امضا شده و نشستهای سهجانبه متعددی برای تعیین مسیر خطوط ، بنادر مرتبط و سازوکارهای اجرایی برگزار شده است .
مولوی محمد اسحاق صاحبزاده ، معاون وزارت امور عامه افغانستان در امور راهآهن ، در سیوششمین نشست «اتحادیه بینالمللی راهآهنها» (UIC) در ترکیه حضور یافت . وی همچنین در نشستهای سهجانبه با ایران و ترکیه شرکت کرد تا مسیرهای هرات – مزارشریف و خواف – هرات را بررسی کرده و درباره استفاده بهینه از منابع مالی ، فنی و انسانی کشورهای مشارکتکننده برای اجرای پروژه گفتوگو کند .
جایگاه و اهمیت پروژه؛ از زیرساخت تا تحول اقتصادی
به گفته محمد اشرف حقشناس ، سخنگوی وزارت امور فواید عامه افغانستان ، «پروژه راهآهن سهجانبه یک گام استراتژیک در مسیر تقویت همکاریهای منطقهای و توسعه زیرساختهای حملونقل است .»
وی در اظهاراتی افزود : «این پروژه موجب بهبود جریان تجارت بین کشورهای شرکتکننده شده و دسترسی کالاهای افغانستانی را به بازارهای جهانی از طریق بنادر ترکیه تسهیل میکند .»
حقشناس تاکید کرد : «این طرح ظرفیت آن را دارد تا افغانستان را به یک مرکز لجستیکی مهم در قلب آسیا تبدیل کند . دولت نیز با جدیت در حال فراهمسازی بسترهای فنی ، مالی و اجرایی برای تحقق پروژه است و هماهنگی مستمر میان نهادهای ذیربط در کشورهای عضو برقرار شده است .»
مسیرهای اصلی اتصال ریلی افغانستان با منطقه
بر اساس طرح مصوب ، افغانستان از طریق سه محور اصلی به شبکههای ریلی منطقهای متصل خواهد شد که عبارتند از :
خط خواف – هرات (ایران – افغانستان) : این مسیر شهر خواف در استان خراسان رضوی ایران را به شهر هرات افغانستان متصل میکند و مجموعا ۱۳۰ کیلومتر طول دارد که ۶۰ کیلومتر آن در خاک افغانستان قرار گرفته است . این مسیر بخشی از شبکه راهآهن جمهوری اسلامی ایران است که از طریق خاک ترکیه به اروپا متصل میشود و امکان دسترسی افغانستان به بنادر جنوبی ایران را نیز فراهم میسازد .
خطوط افغانستان – ترکمنستان : اتصال ریلی از طریق گذرگاههای مرزی تورغندی و آقینه انجام میشود که نقش مهمی در تبادل کالا میان دو کشور دارد و ظرفیت حملونقل منطقهای را افزایش میدهد .
خطوط افغانستان – ازبکستان : این محور از طریق بندر حیرتان ، افغانستان را به ازبکستان و سپس به شبکه گسترده آسیای مرکزی پیوند میدهد .
ترکیب این سه محور، افغانستان را به مرکز ترانزیتی و تجاری میان آسیا ، اروپا و خاورمیانه بدل میسازد و وابستگی این کشور به مسیرهای سنتی از طریق پاکستان را کاهش میدهد .
نقش برجسته ایران؛ ستون اصلی پروژه ریلی منطقهای
در میان کشورهای مشارکتکننده ، جمهوری اسلامی ایران نقشی کلیدی و تعیینکننده دارد . ایران نه فقط بخش عمدهای از مسیر خواف – هرات را احداث کرده ، بلکه زیرساختهای فنی ، تجهیزاتی و مهندسی لازم برای گسترش این خط و اتصال آن به شبکههای ترکیه و آسیای مرکزی را فراهم آورده است .
ایران با موقعیت ممتاز جغرافیایی خود و دسترسی به آبهای آزاد ، حلقه حیاتی در این طرح به شمار میرود . مسیر خواف – هرات ، افغانستان را به بنادر جنوبی ایران مانند بندرعباس ، چابهار و بندر امام خمینی (ره) متصل میسازد و مسیر صادرات و واردات کالاهای افغانستانی را کوتاهتر و ایمنتر میکند .
در نشستهای منطقهای ، از جمله «انجمن راهآهنهای خاورمیانه» و «اتحادیه بینالمللی راهآهنها» ، ایران بر تقویت همکاریهای ترانزیتی و چند وجهی تاکید کرده و در تازهترین نشست با افغانستان و ترکیه ، یادداشت تفاهمی برای تسهیل امور گمرکی ، ارتقا ظرفیت ، آموزش نیروی انسانی و هماهنگی فنی میان کشورها امضا کرده است . این اقدامات جایگاه ایران را به عنوان محور اصلی ترانزیت شرق – غرب در منطقه تثبیت میکند
منافع اقتصادی و فرصتهای اشتغال
اجرای پروژه راهآهن سهجانبه مزایای اقتصادی گستردهای برای افغانستان و کشورهای شریک به همراه خواهد داشت . این طرح موجب افزایش حجم تجارت ، تسهیل صادرات و واردات از طریق مسیرهای سریع و ایمن ، جذب سرمایهگذاری در زیرساختها و توسعه خدمات لجستیکی میشود .
به گفته میر شکیب میر ، استاد اقتصاد در دانشگاه کاردان کابل ، توسعه خطوط راهآهن فقط پروژهای زیرساختی نیست ، بلکه فرصتی برای تقویت همگرایی اقتصادی با کشورهای همسایه و اتصال بازارهای آسیایی به خاورمیانه و اروپا به شمار میرود .
وی افزود : «این پروژه صادرات محصولات کشاورزی و صنعتی افغانستان را با سرعت و امنیت بالا ممکن میکند و از اتکا به مسیرهای جادهای سنتی که با مشکلات امنیتی و لجستیکی مواجهاند ، میکاهد .»
عبدالظهور مدبر ، تحلیلگر اقتصادی نیز در اظهاراتی تاکید کرد : «افغانستان میتواند به مرکز عبور تجاری منطقهای بدل شود که آسیای مرکزی ، اروپا و خاورمیانه را به هم پیوند میدهد . شبکه راهآهن مدرن ، سرمایهگذاران داخلی و خارجی را به مشارکت در پروژههای زیربنایی و خدماتی ترغیب خواهد کرد و به رشد شرکتهای کوچک و متوسط در حوزه صادرات کمک میکند.»
وی همچنین بیان کرد که پروژه مذکور به رشد بخشهای جانبی همچون انبارداری ، بیمه ، خدمات مالی و گمرکی منجر میشود و اقتصاد ملی افغانستان را به شکلی پایدار تقویت میکند .
ابعاد منطقهای و بینالمللی پروژه
به باور تحلیلگران ، اجرای این پروژه بازتابدهنده تمایل کشورهای منطقه برای گسترش همکاری اقتصادی و ایجاد مسیرهای امن تجاری است . در این میان ، برای ایران ، ترکیه و ترکمنستان فرصتی فراهم میشود تا نفوذ اقتصادی خود را در افغانستان گسترش داده و مسیرهای جایگزین به جای پاکستان را فعال کنند .
در بعد بینالمللی ، حمایت اتحادیه بینالمللی راهآهنها (UIC) به پروژه بعدی حقوقی و فنی جهانی میبخشد و زمینه مشارکت کشورهای سرمایهگذار و نهادهای بینالمللی را برای توسعه زیرساختها و ثبات اقتصادی فراهم میسازد . این طرح به طور بالقوه افغانستان را به یک مرکز عبور تجاری منطقهای بین آسیا و اروپا و خاورمیانه تبدیل میکند .
چالشها و فرصتهای پیش رو
اگرچه آینده پروژه روشن ارزیابی میشود اما چالشهایی از جمله تامین کامل منابع مالی ، توسعه زیرساختها در مناطق کوهستانی و صعبالعبور و استمرار هماهنگی فنی میان سه کشور شرکتکننده وجود دارد .
با این حال ، فرصتهای این پروژه از چالشهای آن فراتر است. از جمله این فرصتها میتوان به تبدیل افغانستان به مرکز ترانزیت منطقهای ، تسهیل جابهجایی کالا ، جذب سرمایهگذاری داخلی و خارجی و توسعه صنایع وابسته به حملونقل اشاره کرد.
افق آینده؛ افغانستان در مسیر ادغام اقتصادی جهانی
کارشناسان افغان معتقدند اجرای موفق این پروژه ، افغانستان را در شبکههای حملونقل بینالمللی و منطقهای ادغام کرده و آن را به ممر زمینی استراتژیک میان آسیا و اروپا تبدیل خواهد کرد . این طرح میتواند فصل تازهای از توسعه اقتصادی و همگرایی منطقهای را برای افغانستان رقم بزند و پس از سالها انزوا ، زمینه بازگشت آن به چرخه تجارت جهانی را فراهم آورد .
در این میان ، نقش ایران به عنوان ستون فقرات این پروژه حیاتی است ؛ کشوری که با در اختیار داشتن زیرساختهای ریلی گسترده، موقعیت ژئواقتصادی ممتاز و دسترسی به بنادر حیاتی ، میتواند مسیر جدیدی برای توسعه منطقه و پیوند پایدار شرق و غرب فراهم آورد .
منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم
