تبدیل شرکتهای هواپیمایی بزرگ خاورمیانه به یکی از پرشتابترین و بلندپروازترین بازیگران صنعت هوانوردی جهان
بررسیها نشان میدهد که در سال ۲۰۲۴ ، بیش از ۴.۵ میلیون مسافر ایرانی از طریق این سه فرودگاه به سایر کشورها سفر کردهاند ، بدون آنکه از پروازهای مستقیم مبدأ ایران استفاده کنند . این رقم در سال ۲۰۲۵ ، با توجه به تشدید محدودیتهای امنیتی و کاهش جذابیت مسیرهای هوایی ایران ، به بیش از ۵ میلیون نفر خواهد رسید . در این میان ، استانبول با سهمی حدود ۲ میلیون مسافر ایرانی در سال پیشتاز است ، پس از آن دبی با ۱.۵ میلیون و دوحه با حدود ۱ میلیون مسافر ایرانی قرار دارند .
به گزارش پرتال حمل و نقل به قلم خلیل الله معمارزاده ، کشورهای خاورمیانه به همراه ترکیه ، طی سالهای اخیر به یکی از پرشتابترین و بلندپروازترین بازیگران صنعت هوانوردی جهان تبدیل شدهاند ؛ آنهم درست در همسایگی کشور عزیز ما ایران .
شرکتهای هواپیمایی بزرگ این منطقه ، هماهنگ با فرودگاههای هاب خود ، همچون امارات (Emirates) ، قطر ایرویز ، ترکیش ایرویز ، flynas ، Flyadeal و بهزودی Riyadh Air ، با توسعه شبکههای پروازی ، افزایش ناوگان ، سرمایهگذاری در زیرساختها و تمرکز بر ترانزیت بینالمللی ، توانستهاند این منطقه را به یکی از قطبهای بیرقیب اتصال شرق و غرب جهان تبدیل کنند .
امروز از فرودگاههای دبی ، دوحه و استانبول میتوان تقریباً به تمامی قارهها پروازهای بدون توقف داشت و این خود گویای جایگاهی است که همسایگان ایران در معادلات جهانی حملونقل هوایی به دست آوردهاند .
در این میان ، نقش کلیدی پروازهای ترانزیتی در موفقیت این کشورها غیرقابل انکار است . بخش بزرگی از مسافران عبوری از فرودگاههای دبی ، دوحه و استانبول ، نه ساکنان کشورهای میزبان ، بلکه مسافرانی هستند که از کشورهای دیگر – از جمله ایران – برای اتصال به مقاصد نهایی خود از این هابهای منطقهای بهره میبرند .
بررسیها نشان میدهد که در سال ۲۰۲۴ ، بیش از ۴.۵ میلیون مسافر ایرانی از طریق این سه فرودگاه به سایر کشورها سفر کردهاند ، بدون آنکه از پروازهای مستقیم مبدأ ایران استفاده کنند . این رقم در سال ۲۰۲۵ ، با توجه به تشدید محدودیتهای امنیتی و کاهش جذابیت مسیرهای هوایی ایران ، به بیش از ۵ میلیون نفر خواهد رسید . در این میان ، استانبول با سهمی حدود ۲ میلیون مسافر ایرانی در سال پیشتاز است ، پس از آن دبی با ۱.۵ میلیون و دوحه با حدود ۱ میلیون مسافر ایرانی قرار دارند .
این آمار نشاندهنده پدیدهای بیسابقه در سطح جهانی است ؛ جابهجایی میلیونی مسافران یک کشور از طریق زیرساختهای هوایی رقبای منطقهای خودش . این امر نهتنها بیانگر شکست راهبردی در بهرهبرداری از ظرفیتهای هوایی ملی است ، بلکه سالانه میلیاردها دلار ارز از اقتصاد کشور خارج میشود و در مقابل ، منبع درآمدی بزرگ برای همسایگان فراهم میآورد ، که کمتر از واگذاری سرزمینی و خاک یک کشور نیست .
برآوردهای مالی نشان میدهد که هر کشور میزبان ، تنها از محل خدمات پایه فرودگاهی ، هندلینگ ، عوارض و سایر خدمات ترانزیتی ، بهطور متوسط بین ۳۰ تا ۴۵ دلار بهازای هر مسافر ایرانی درآمد دارد . اگر میانگین ۳۸ دلار را در نظر بگیریم ، مجموع درآمد مستقیم سه کشور از ۴.۵ میلیون مسافر در سال ۲۰۲۴، حدود ۱۷۱ میلیون دلار بوده و این عدد در سال ۲۰۲۵ با عبور از ۵ میلیون نفر به بیش از ۱۹۰ تا ۲۲۰ میلیون دلار خواهد رسید .
اما این تنها بخشی از درآمد است . هزینههای جانبی مسافران در فرودگاهها – شامل غذا ، اقامت ، خرید از فروشگاههای معاف از مالیات (Duty Free) ، خدمات VIP و ترانسفر – بهطور متوسط ۱۵ تا ۲۰ دلار دیگر برای هر مسافر برآورد میشود ، که معادل حدود ۸۰ تا ۹۰ میلیون دلار درآمد سالانه غیرمستقیم برای این کشورهاست .
در نهایت ، فروش بلیت پروازهای بینالمللی توسط ایرلاینهای خارجی مانند ترکیش ، امارات و قطر ، به معنای خروج ارزی بین ۲.۵ تا ۳ میلیارد دلار در سال از کشور است . در مجموع ، کشورهای امارات ، قطر و ترکیه ، تنها از محل ترانزیت هوایی ایرانیها ، سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار درآمد مستقیم و غیرمستقیم در هر سال کسب میکنند .
همزمان ، ایران با برخورداری از موقعیت جغرافیایی بیبدیل در میانه کریدورهای هوایی آسیا و اروپا ، جمعیت جوان و متخصص و سابقه تاریخی در هوانوردی منطقه ، هیچ سهم معناداری از بازار ترانزیت هوایی خاورمیانه ندارد . تحریمهای بینالمللی ، فرسودگی ناوگان ، توسعهنیافتگی فرودگاهها بهویژه فرودگاه امام خمینی (ره) ، ناتوانی در طراحی مقررات مشوق برای پروازهای عبوری و نبود استراتژی ملی ، همه و همه باعث شدهاند که کشور ، یکی از اصلیترین فرصتهای خود را از دست بدهد . حتی سهم پروازهای عبوری از آسمان ایران نیز ، در پی بحرانهای امنیتی اخیر ، بهشدت کاهش یافته و بازگشت به سطح پیش از بحران به ۲ تا ۳ سال زمان نیاز دارد .
در کنار قدرتهای تثبیتشده منطقه ، عربستان سعودی نیز در حال ظهور بهعنوان بازیگری نوظهور اما بلندپرواز است . این کشور در قالب چشمانداز جاهطلبانهی Vision 2030 ، تحول گستردهای را در صنعت هوایی خود آغاز کرده است .
راهاندازی ایرلاین جدید Riyadh Air ، توسعه شرکت ارزانقیمت Flyadeal ، سرمایهگذاری عظیم صندوق ثروت ملی عربستان (PIF) در شرکت لیزینگ هواپیما Avilease و اجرای طرح Saudi Air Connectivity Program (ACP) برای تسهیل اتصال فرودگاههای داخلی به شبکههای بینالمللی ، نشان میدهد که عربستان قصد دارد به یکی از قطبهای اصلی ترانزیت هوایی جهان تبدیل شود .
منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم