تقویت بخش خصوصی در صنعت فضایی ؛ نگاهی به تجارب کشورهای پیشرو

به گزارش پرتال حمل و نقل ،‌ صنعت فضایی به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین حوزه‌های فناوری در سال‌های اخیر تحولات قابل توجهی را تجربه کرده که به دلیل کاربردهای فراوان آن در علم ، فناوری ، اقتصاد و امنیت ملی ، توجه بسیاری از کشورها را به خود جلب کرده است ؛ کشورهای پیشرو در این صنعت ، از جمله آمریکا ، چین ، هند و کشورهای عضو اتحادیه اروپا به‌ منظور تقویت بخش خصوصی و افزایش نوآوری در این حوزه ، برنامه‌ها و طرح‌های مختلفی را پیاده‌سازی کرده‌اند .

آمریکا

ایالات متحده به‌عنوان یکی از پیشگامان صنعت فضایی جهان ، سیاست‌هایی را برای حمایت از بخش خصوصی در این حوزه اتخاذ کرده است .

سازمان فضایی ناسا با فراهم کردن فرصت‌های مالی و سرمایه‌گذاری برای شرکت‌های خصوصی و ایجاد چارچوب‌های قانونی مناسب به توسعه این بخش کمک می‌کند .

قراردادهای تجاری

ناسا با هدف تحریک رشد و نوآوری در صنعت فضایی ، ساختاری برای قراردادهای تجاری ایجاد کرده که به شرکت‌های خصوصی اجازه مشارکت در پروژه‌های فضایی را می‌دهد ؛ این قراردادها شامل :

قراردادهای خدماتی : این قراردادها معمولا شامل تامین خدمات خاص از جانب شرکت‌های خصوصی به ناسا هستند ؛ به‌ عنوان مثال ، اسپیس‌ایکس و شرکت چندملیتی آمریکایی بوئینگ (Boeing) برای حمل فضانوردان به ایستگاه فضایی بین‌المللی برای ارسال فضانوردان به ایستگاه فضایی بین‌المللی ؛ برای نمونه در سال ۲۰۲۰ با فضاپیمای کرو دراگون (Crew Dragon) اسپیس‌ایکس به‌عنوان اولین پرواز سرنشین‌دار ثبت شده است .

قراردادهای تولید و توسعه : ناسا قراردادهایی با شرکت‌های خصوصی برای توسعه فناوری‌های جدید و تامین تجهیزات امضا می‌کند ، مانند پروژه آرتمیس (Artemis) که به دنبال بازگشت انسان به سطح ماه است و شرکت‌های آمریکایی مثل نورثروپ گرومن (Northrop Grumman) و لاکهید مارتین (Lockheed Martin) در آن مشارکت دارند .

قراردادهای تحت مدل بیمه و ریسک : ناسا با ارائه تضمین قیمت‌گذاری و پرداخت به‌ازای پیشرفت‌های پروژه، ریسک توسعه فناوری‌های جدید را کاهش می‌دهد ؛ به‌عنوان مثال ، این سازمان به شرکت‌های طرف قرارداد اجازه می‌دهد تا بخشی از ریسک‌های سرمایه‌گذاری را به عهده بگیرند و آن‌ها را در فرآیند تحقیق و توسعه با نوآوری‌های جدید کمک‌ کنند .

سازمان خلق نوآوری و رقابت در فضا

سازمان خلق نوآوری و رقابت در فضا (Space Policy Directive) با هدف تحریک نوآوری در صنعت فضایی ایالات متحده ایجاد شده که بر روی چهار محور کلیدی تمرکز دارد :

تسهیل دسترسی به فضا : حذف موانع قانونی برای شرکت‌های خصوصی و تسهیل فرآیندها . برای مثال ، استفاده از حامل فضایی SLS (سرواژه Space Launch System) ناسا برای راه‌اندازی ماموریت‌های فضایی بزرگ و استفاده از منابع شرکت‌های خصوصی به‌منظور کاهش هزینه‌ها .

تشویق به بهبود فناوری : حمایت از استارتاپ‌ها و افزایش ظرفیت‌های نوآورانه .

تقویت همکاری‌ها : ایجاد شبکه‌ای از همکاری‌ها در صنعت فضایی با شراکت‌های بین‌المللی ؛ به‌عنوان مثال ، پروژه‌های آژانس موسوم به SBIR (سرواژه Small Business Innovation Research) به استارتاپ‌های فضایی کمک می‌کند تا توانمندی‌های خود را گسترش دهند .

حمایت مالی : پرداخت پاداش‌ها و تسهیل‌های مالی برای ابتکارات جدید ؛ به عنوان نمونه برنامه (NASA Innovative Advanced Concepts به اختصار NIAC) که بر روی توسعه فناوری‌های نوآورانه و غیرمتعارف برای استفاده در ماموریت‌های آینده تمرکز دارد .

شتاب‌دهنده‌ها و مراکز نوآوری

شتاب‌دهنده‌ها و مراکز نوآوری در آمریکا نقش مهمی در توسعه و تقویت بخش خصوصی در صنعت فضایی دارند ؛ این شتاب‌دهنده‌ها به استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوپا فرصت دسترسی به منابع مالی ، مشاوره تخصصی و شبکه‌سازی می‌دهند ؛ مثلا :

شتاب‌دهنده‌های فضایی : سازمان‌هایی مانند Techstars Starburst Space Accelerator و شرکت آمریکایی وای کامبینیتور (Y Combinator) برنامه‌های شتاب‌دهنده برای استارتاپ‌های فضایی راه‌اندازی کرده‌اند که شامل دوره‌های آموزشی ، حمایت‌های مالی و فعالیت‌های شبکه‌سازی هستند .

این شتاب‌دهنده‌ها به استارتاپ‌ها کمک می‌کنند تا ایده‌های نوآوری خود را به محصولات تجاری تبدیل کنند ؛ برای مثال ، شرکت پلنت لب (Planet Labs) یک شتاب‌دهنده فضایی است که به تولید ماهواره‌های کوچک برای تصویربرداری از زمین می‌پردازد و به یکی از شرکت‌های نوین در این حوزه تبدیل شده است .

مراکز نوآوری دولتی : مراکزی مانند مرکز پرتاب فضایی ناسا (Space Launch System به اختصار SLS) همکاری نزدیکی با بخش خصوصی دارند .

برخی از مراکز نوآوری متعلق به دولت، مانند (SLS) نیز همکاری‌های نزدیک با بخش خصوصی دارند ؛ این مراکز به شرکت‌ها این امکان را می‌دهند تا با استفاده از منابع دولتی و زیرساخت‌های موجود به تحقیقات و توسعه فناوری‌های نوین بپردازند .

به عنوان مثال ، مرکز مرکز فضایی گودارد ناسا (NASA’s Goddard Space Flight Center) به شرکت‌های نوپا در زمینه فناوری‌های فضایی مشاوره و آزمایش‌های تست فراهم می‌کند .

چین

چین در تلاش است تا با استفاده از مدل همکاری عمومی و خصوصی (PPP) بخش خصوصی را در صنعت فضایی خود تقویت کند ؛ این مدل به دولت چین اجازه می‌دهد تا از ظرفیت‌های بخش خصوصی برای دستیابی به اهداف فضایی و فناورانه استفاده کند .

تقویت بخش خصوصی جمهوری خلق چین با ایجاد ساختارهایی برای تسهیل فعالیت‌های شرکت‌های خصوصی به دنبال جذب سرمایه‌گذاری و توسعه فناوری‌ها است ؛ به‌ عنوان مثال ، شرکت آی‌اسپیس (ISpace) که مجوزهایی برای فعالیت‌های فضایی دارد ، در زمینه پرتاب ماهواره‌های سبک فعالیت می‌کند .

چین همچنین قراردادهای همکاری با شرکت‌های خصوصی برای انجام پروژه‌های فضایی امضا می‌کند ؛ به‌ عنوان نمونه ، وزارت صنایع و فناوری اطلاعات چین (Ministry of Industry and Information Technology به اختصار MIIT) مجوزهایی برای تاسیس و توسعه پایگاه‌های فضایی به شرکت‌های خصوصی اعطا کرده است .

مشارکت در پروژه‌های مهم

در این مدل ، بخش عمومی و بخش خصوصی در پروژه‌های بزرگ فضایی همکار هستند؛ مثلا برنامه ملی فضایی چین شامل همکاری با شرکت‌های خصوصی برای توسعه نانو ماهواره‌ها و سامانه‌های ارتباطی است .

شرکت‌های خصوصی مانند شرکت علوم و فناوری‌های فضایی چین (China Aerospace Science and Technology Corporation به اختصار CASC) و شرکت علوم و صنایع هوافضای چین (China Aerospace Science and Industry Corp به‌ اختصار CASIC) با دولت برای تولید ماهواره‌برهای فضایی و ماهواره‌ها همکاری می‌کنند .

پرتاب موفقیت‌آمیز ماهواره‌بر لانگ مارچ-۴بی (Long March 4B) با همکاری این شرکت‌ها نمودی از این همکاری‌هاست .

تاکید بر نوآوری و فناوری

مدل PPP چین به توسعه و تحقیق در فناوری‌های فضایی با تاکید بر نوآوری کمک می‌کند . دولت با ارائه مشوق‌های مالی به شرکت‌های خصوصی در مسیر توسعه فناوری‌ها حمایت می‌کند .

به‌عنوان مثال ، شرکت چینی گلکتیک انرژی (Galactic Energy) به‌دلیل دستاوردهای خود در توسعه ماهواره‌برهای کوچک و قابل حمل به حمایت‌های دولتی دست یافته و اخیرا موفق به پرتاب نخستین ماهواره‌بر خود به نام تیان‌لونگ ۲ (Tianlong 2) شده است.

توسعه فناوری‌های فضایی مبتنی بر داده ، اعم از ماهواره‌ها و سامانه‌های پایش زمین ، به‌عنوان یکی از اولویت‌های کلیدی چین در این مدل شناخته می‌شود ؛ این فناوری‌ها برای نظارت بر محیط زیست، کشاورزی و مدیریت بلایای طبیعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هستند .

به‌عنوان مثال ، استفاده از سامانه‌های پایش ماهواره‌ای برای نظارت بر آلودگی هوا و منابع آبی نمونه‌ای از فن‌آوری‌های پیشرفته‌ای است که توسط شرکت‌های خصوصی توسعه یافته است .

هند

هند نیز به تقویت بخش خصوصی در صنعت فضایی خود پرداخته است . سازمان فضایی هند (Indian Space Research Organisation به اختصار ISRO) برنامه‌های خاصی را برای تشویق شرکت‌های خصوصی به همکاری در پروژه‌های فضایی آغاز کرده است .

یکی از مهم‌ترین اقداماتی که ISRO انجام داده، تسهیل شرایط همکاری با شرکت‌های خصوصی است . شرکت آگنیکول کسموس (Agnikul Cosmos) یکی از نمونه‌های بارز یک استارتاپ فضایی در هند است که به طراحی و توسعه ماهواره‌برهای فضایی کوچکی اختصاص داده شده و اخیرا موفق به کسب مجوز برای انجام پرتاب‌های تجاری شده است .

برنامه‌های حمایتی همچون استارتاپ‌ ایندیا (Start-up India) و میک این ایندیا (Make in India) به استارتاپ‌ها و شرکت‌های کوچک فضایی کمک مالی می‌کنند و زمینه را برای رشد و توسعه‌ای نوآورانه فراهم می‌سازند ؛ به‌عنوان مثال ، پروژه PSLV-C49 که شامل پرتاب ۲۰ ماهواره به مدار بود ، با همکاری چندین شرکت خصوصی به سرانجام رسید و نشان‌دهنده توانمندی هند در جذب سرمایه و همکاری با بخش خصوصی است .

اتحادیه اروپا

اتحادیه اروپا به‌عنوان یک نهاد چندملیتی برنامه‌های متنوعی برای تقویت بخش خصوصی در صنعت فضایی دارد . برنامه فضای اروپا به‌منظور افزایش رقابت و نوآوری در این صنعت اجرا می‌شود .

تحقیقات و نوآوری (Horizon Europe) نیز برنامه‌ای است که به پروژه‌های تحقیق و توسعه در زمینه‌های فضایی و فناوری‌های نوین ، با تامین مالی ویژه برای شرکت‌های خصوصی و تحقیقاتی ، پرداخت می‌کند ؛ به‌عنوان مثال ، حمایت از پروژه کوپرنیک (Copernicus) که به نظارت بر محیط زیست و تغییرات اقلیمی می‌پردازد ، شامل همکاری با شرکت‌های خصوصی در توسعه و به‌کارگیری ماهواره‌های پایش زمین است .

همچنین ، اتحادیه اروپا با تاسیس مراکز فضایی خصوصی و فراهم کردن شرایط قانونی و مالی مناسب ، به حمایت از نوآوری و تجربه‌های جدید در این صنعت پرداخته است . کشورهایی چون آلمان، فرانسه و هلند به‌طور خاص در زمینه حمایت از استارتاپ‌های فضایی و افزایش همکاری‌های بین‌المللی فعال هستند .

به‌عنوان مثال ، شرکت اروپایی ایرباس دیفنس اند اسپیس (Airbus Defence and Space) به‌عنوان یکی از شرکت‌های پیشرو در ارائه خدمات فضایی و ارتباطی در سطح بین‌المللی، به اجرای پروژه‌های مشترک با اتحادیه اروپایی می‌پردازد .

نتیجه‌گیری

تقویت بخش خصوصی در صنعت فضایی یکی از عوامل کلیدی برای پیشرفت و نوآوری است . مدل‌های قراردادهای تجاری ایالات متحده و همکاری عمومی و خصوصی چین می‌تواند الگویی برای کشورهایی مانند ایران باشد .

بهبود ساختارهای قانونی و حمایت از شرکت‌های خصوصی راهی برای توسعه بیشتر این صنعت در کشورها خواهد بود . این گزارش نمایانگر اهمیت سیاست‌های توسعه‌ای در صنعت فضایی و تاثیر آن بر همکاری‌های نزدیک بین دولت و بخش خصوصی است .

با نگاهی به تجارب کشورهای پیشرو در صنعت فضایی ، می‌توان نتیجه گرفت که تقویت بخش خصوصی در این حوزه ، یکی از عوامل کلیدی برای پیشرفت و نوآوری در صنایع فضایی است . از طریق تسهیل شرایط سرمایه‌گذاری ، کاهش پیچیدگی‌های اداری و تامین منابع مالی ، این کشورها به‌دنبال ایجاد محیطی رقابتی و حمایت از استارتاپ‌ها و شرکت‌های نوپا هستند .

مدل‌های قراردادهای تجاری ایالات متحده و همکاری عمومی و خصوصی چین نشان‌دهنده موفقیت و کارایی این راهبردها در حمایت از بخش خصوصی در صنعت فضایی است ؛ این مدل‌ها نه‌تنها به‌دنبال تسهیل نوآوری و کاهش هزینه‌ها هستند ، بلکه فرصتی را برای همکاری نزدیک بین دولت و بخش خصوصی فراهم می‌کنند .

ایران نیز می‌تواند با الگو برداری از این تجارب ، برنامه‌هایی برای تقویت بخش خصوصی و همکاری‌های بین‌المللی در صنعت فضایی طراحی و اجرا کند. بهبود ساختارهای قانونی ، ایجاد فرصتی برای توسعه فناوری‌های نوین و حمایت از شرکت‌های خصوصی می‌تواند راهگشای توسعه بیشتر این صنعت در کشور باشد .

تغییر و تحولات در صنعت فضایی نیازمند راهبردهایی است که به بهره‌برداری از تمام ظرفیت‌های موجود در بخش خصوصی کمک کند و با همکاری‌های موثر ، مسیر رشد و توسعه این صنعت را هموار سازد ؛ این گزارش نشان‌دهنده اهمیت و تاثیر سیاست‌های توسعه‌ای در صنعت فضایی است و می‌تواند به‌عنوان الگویی برای کشورهایی که به توسعه این بخش مهم اهتمام دارند ، قرار گیرد .

 

 

منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم