در حال بارگذاری ...
  • ماشین دودی

    نام لاتین: Machine Smoked

    ماشین دودی نامی بود که در تهران قدیم به اولین خط آهن ایران که میان تهران و شهر ری کشیده شده بود داده بودند. علت این نامگذاری بخاری بود که از دودکش قطار آن خارج می‌شد.

    این راه آهن در سال ۱۲۶۱خورشیدی (۱۸۸۳ میلادی) ساخته شده بود و امتیاز آن را یک نفر مهندس فرانسوی به نام مسیو بواتال به نمایندگی یک شرکت بلژیکی از ناصرالدین شاه گرفت.

     

    ماشین هایی که در این خط به کار افتادند نام ترن نداشتند، بلکه در دارالخلافه آنها را ماشین دودی می گفتند. بواتال براساس این امتیاز با چند نفر مهندس بلژیکی، شرکت راه آهن و تراموای ایران را تاسیس کرد. این شرکت که بعدها ابتکارعمل آن را رسما بلژیکی ها به دست گرفتند، طبق قرارداد ۹۹ ساله با دولت ایران وظیفه داشت برنامه وسیعی را در زمینه تاسیس شبکه خط آهن و تراموا در ایران پیاده کند، اما در عمل جز همان یک رشته خط آهنی که بین تهران و شهر ری کشیده بود، راه آهنی نساخت و به جای تراموا نیز خط واگن اسبی را برقرار کرد. کمپانی بلژیکی ریل گذاری را تمام کرد و واگن ها را به لکوموتیوها متصل ساخت ولی رفته رفته دریافت که مشکلات راه آهن در ایران به کلی با دشواری هایی که خطوط آهن اروپا با آنها روبه رو بودند تفاوت دارد.

    در ایران مشکلاتی از قبیل مقاومت مالکانی که با عبور خط آهن از اراضی خود مخالفت می ورزیدند یا کارشکنی کمپانی های حمل ونقل و اعتصاب های پی در پی کارگران و اخلال گری رقیبان و ... وجود نداشت، بلکه مشکل عمده کهنه پرستی و اعتقاد به اوهام و خرافات بعضی از مردم و خاصه طبقات ممتاز بود. هنگامی که خط آهن ماشین دودی برقرار شد، مردم دسته دسته برای تماشای این پدیده شگفت  انگیز یا غول آتشخواری که هنگام حرکت از تنوره اش دودی غلیظ بر می خاست و به همین جهت آن را ماشین دودی لقب داده بودند، به گار ماشین مبدا می آمدند، ولی کسی حاضر به سوار شدن بر آن نبود.

    مهندس بلژیکی وقتی وضع را چنان دید و بازارش را کساد یافت نزد شاه قاجار رفت و جریان را به اطلاع رسانید. ناصرالدین شاه نیز برای از بین بردن ترس و وحشت عمومی دستور داد تا عده ای از مشهورترین افراد، سرداران و سپهسالاران سپاه در حالی که سرا پا مسلح بودند در معیت وی با ماشین دودی به حرم حضرت عبدالعظیم بروند تا ترس مردم زایل شود.

    عده ای از ملتزمان زیرلب ذکر گفته و عده ای کفن به گردن انداخته بودند. روزی که شاه و درباریان سوار این ماشین عجیب شدند، علما از مدتی پیش به حرم حضرت عبدالعظیم رفته بودند و هنگامی که به چشم خود دیدند که هیچ اتفاق بدی برای مسافران قطار رخ نداده است، سوار آن شدند. به دنبال آن ترس مردم عامه هم از بین رفت و سیل مسافران به طرف ماشین دودی سرازیر شد.

     

    خاصه مدیر کمپانی به این خاطر که نظر مساعد علما را نیز جلب کند علاوه بر واگن ویژه یک واگن هم مخصوص علما تعبیه کرده بود. مراسم افتتاحیه راه آهن شاه عبدالعظیم در ایستگاه تراموای میدان توپخانه انجام شد.

    ماشین دودی را می‌توان در اصل نخستین خط تراموای تهران دانست. ماشین دودی دو ایستگاه داشت. نقطه آغاز این خط نزدیک خیابان دروازه خراسان (میدان قیام و پارک کوثر فعلی) و نقطه پایانی جلوی در زیارتگاه شاه عبدالعظیم در شهر ری بود.

    مردم به ایستگاه‌های ماشین دودی «گار» می‌گفتند که واژه فرانسوی برای ایستگاه است. در آغاز هر بار به هنگام راه افتاده قطار، بچه‌ها سنگ و خس و خاشاک زیادی به ماشین دودی می‌زدند. این وسیله جدید مورد پذیرش مردم تهران واقع نشد و در مدت کوتاهی با ورشکست شدن این شرکت بلژیکی، تراموا در تهران به بایگانی تاریخ سپرده شد.

     

    تاریخ دقیق برچیده شدن خط آهن تهران شاه عبدالعظیم مشخص نیست، اما براساس اطلاعات شفاهی این خط در سال ۱۳۴۱ به دنبال گسترش و ازدیاد اتومبیل هایی که در مسیر این خط در تردد و حمل مسافر مشغول بوده و از طرفی مخاطراتی که در استفاده ناصحیح از این وسیله توسط مردم انجام و خطرهایی را برای بچه ها به دنبال داشته است، خط جمع آوری می شود.

    گفته می شود که مردم در هنگام حرکت قطار مبادرت به سوار و پیاده شدن از آن می کرده اند و این امر موجب افتادن آنها در زیر قطار، مرگ یا قطع عضو آنها می شده است. بنابراین این خط که کارایی خود را نیز به میزان زیادی از دست داده بود، پس از ۱۱۶ سال از دور خارج می شود و ماشین آلات آن که قابل مصرف در دیگر مکان ها نبوده است، در همان مکان ایستگاه ها باقی می ماند.

     

    همزمان با این دوران، راه آهن سراسری ایران که از سال ۱۳۰۵ هجری شمسی برنامه ریزی و راه اندازی شده بود به طور گسترده در بخش وسیعی از کشور خدمات رسانی می کرده است. با برچیده شدن خط آهن تهران شاه عبدالعظیم و رها شدن قطارها، حملات تخریبی روی آنها آغاز می شود. بسیاری از قطعات آنها ربوده می شود و تاثیر تخریبی شرایط محیطی و عدم رسیدگی به موضوع نگهداری آنها نیز این روند را تشدید کرده است، به طوری که در حال حاضر آسیب های بسیار زیادی را متحمل شده اند.

     


    | شناسه مطلب: 27246




    تاریخچه



    مطالب مرتبط

    نظرات کاربران