از کاکپیت هواپیما تا خانه ؛ چرا شناخت منابع ذهنی مهم است ؟
به گزارش پرتال حمل و نقل به قلم خلیل الله معمارزاده ، آیا تا به حال دقت کردهاید وقتی رانندگی میکنید و پشت فرمان نشستهاید ، به راحتی میتوانید به موسیقی گوش دهید و مشکلی پیش نمیآید ؟! چون رانندگی بیشتر از چشم و دست کمک میگیرد ، ولی گوش دادن به موسیقی از کانال شنیداری استفاده میکند .
این دو از منابع متفاوتی در مغز استفاده میکنند و تداخلی ایجاد نمیکنند . اما وقتی در حین همین رانندگی شروع به مکالمه تلفنی میکنید ، حتی اگر با هندزفری باشد ، داستان فرق میکند . چون صحبت کردن و شنیدن با همان بخشی از ذهن درگیر است که برای تحلیل صحنه و عکسالعمل سریع در رانندگی لازم است . به همین دلیل سرعت واکنش پایین میآید و احتمال بروز خطا و خطر بیشتر میشود .
یادم میآید در دیار آذریها میهمان بودم که یک میزبان بسیار مهماننواز آذری داشتم ، با تلفن حین رانندگی ترکی صحبت میکرد ؛ پس از اتمام صحبت تلفنیاش وقتی با او به فارسی شروع به صحبت کردم ، پس از سکوت ، ماشین را در کنار جاده به آرامی متوقف کرد و گفت حین رانندگی نمیتواند به فارسی صحبت کند .
در کاکپیت هواپیما هم همین موضوع با حساسیت بالاتری رخ میدهد . وقتی خلبان باید همزمان یک چکلیست طولانی را بخواند و فرامین اضطراری را هم مدیریت کند ، هر دو کار از یک منبع ذهنی مشابه استفاده میکنند و تداخل زیادی به وجود میآورند . اما اگر در همان لحظه پیام کنترلر ترافیک هوایی را بشنود و همزمان نمایشگرهای هواپیما را ببیند و بخواند ، چون یکی شنیداری/زبانی است و دیگری دیداری/فضایی ، هماهنگی ذهنی و درک راحتتر میشود .
در کنترل و مدیریت ترافیک هوایی ماجرا پیچیدهتر است . کنترلر باید همزمان به پیامهای رادیویی گوش دهد ، گفتگو کند ، رادار و نقشهها را ببیند و همزمان اطلاعاتی را وارد کند. اگر طراحی صفحهها و چیدمان اطلاعات طوری باشد که هر کدام از کانال متفاوتی استفاده کنند ، فشار ذهنی و بار کاری کاهش پیدا میکند . اما اگر این کانالها روی هم بیفتند ، احتمال بروز خطا بسیار بالا میرود. به همین دلیل طراحی رابطها در این مراکز بسیار مهم است .
برای کارکنان بخش فنی هم وضع مشابهی وجود دارد . وقتی کسی به عنوان مثال در حال نگاه کردن به یک نقشه است و همزمان با همکارش تلفنی صحبت میکند ، چون یکی دیداری است و دیگری شنیداری ، تداخل زیادی رخ نمیدهد . اما اگر همزمان بخواهد دو کار دقیق دیداری و دستی انجام دهد، احتمال خطا بسیار بیشتر میشود . به همین دلیل در دستورالعملهای ایمنی تأکید زیادی روی مدیریت بار کاری و محیط مناسب میشود .
مدیران شرکتهای هواپیمایی یا فرودگاهها هم با چنین چالشی روبهرو هستند . وقتی مشغول تحلیل دادهها یا بررسی قراردادهای حساس یا مدیریت جلسات پیاپی هستند و همزمان تماسهای فوری و گزارشهای عملیاتی دریافت میکنند ، همه اینها از منابع مشابه ذهنی استفاده میکنند و باعث خستگی و افت کیفیت تصمیمگیری میشوند و پس از متوجه شدن خطای تصمیم، به دلایل حیثیتی مجبور میشوند بر ادامه انجام خطای خود پافشاری کنند تا اعتبارشان خدشهدار نشود ، به ویژه اگر این مسئله روزانه آنها باشد . به همین دلیل طراحی درست جریان کار، مدیریت کارتابل نامه ها، تفویض وظایف به افراد درست و ارائه و نیز دریافت اطلاعات درست از طریق کانالهای متفاوت و درست از اشخاص درست در زمان های درست ، کیفیت تصمیمهای مدیریتی را به شدت بالا میبرد و اثرات آن را به صورت تجمعی و تصاعدی چه مثبت و چه منفی بر سازمان و زندگی انسانها می گذارند .
در زندگی روزمره هم همین را تجربه میکنیم . وقتی در حال نوشتن یک نامه یا ایمیل کاری هستیم و همزمان به یک پادکست آموزشی گوش میدهیم ، چون هر دو زبانیاند ، احتمال تداخل شناختی و خطای ادراکی زیاد است . اما اگر همان موقع فقط به موسیقی گوش دهیم ، کار راحتتر پیش میرود . یا هنگام درس خواندن یا انجام کارهای خانه بارها شده شنیدن ریتم موزیک یا حتی زمزمه آن ، کارها را راحتتر پیش میبرد .
تحقیقات مغزی نشان دادهاند که کارهای فضایی و کارهای زبانی از مسیرهای متفاوتی در مغز استفاده میکنند . وقتی دو کار از مسیر مشترک استفاده کنند ، رقابت به وجود میآید و کارایی پایین میآید .
نتیجه ساده همه اینها این است : مشکل اصلی تعداد کارهای ما نیست ، بلکه این است که آن کارها از کدام بخشهای ذهن ما انرژی میگیرند . اگر منابع ذهنی متفاوت باشند ، میتوان آنها را با هم انجام داد. اما اگر منابع یکسان باشند ، خطا ، افت کارایی و احساس خستگی حتمی است . بنابراین از طراحی کاکپیت گرفته تا دستورالعملهای استاندارد عملیاتی ، کنترل ترافیک هوایی ، دستورالعملهای تعمیر و یا حتی کارهای روزمره ، همیشه باید از خود بپرسید : «این کار چه منبعی از ذهن من را درگیر میکند ؟» اگر جواب نشان داد که منبع مشترک با یک کار مهم و حساس دیگر درگیر میشود ، باید مسیر طراحی یا تقسیم وظیفه تغییر کند .
منتظر حضور شما در پیج اینستاگرام iranway هستیم
