در حال بارگذاری ...
  • فقدان پیوستگی لجستیکی سد راه زنجیره تامین

    مفاهیم نوین و پیشـرفته‌ای چون شهر لجستیکی ، مراکز لجستیکی و حتی بنادر خشک که مدت‌هاست در جهان مورد توجه هستند ، هنوز جایگاهی در شبکه حمل‌ونقل و تجارت کشورمان ندارند . چرا که مهم‌ترین پیش‌نیازهای ایجاد چنین مراکزی که زیرساخت‌های فیزیکی و غیرفیزیکی و تعامل صحیح نهادهای مرتبط هستند هنوز آن‌ گونه که باید در کشور وجود ندارد .

    کشور ایران از دیرباز به مهد بازرگانی و تجارت منطقه و آسیا شهره بوده است . این شهرت نه فقط به علت کسب‌وکار مردم ایران‌زمین به تجارت بلکه به دلیل شرایط جغرافیایی و ارتباطی این سرزمین نیز بوده است . قرار داشتن در مسیر شاهراه جاده ابریشم، ایران را از گذشته‌های دور مورد توجه و اهمیت بازرگانان داخلی و خارجی قرار داده است . به همین علت ، در مطالعه تاریخ دور این سرزمین ، سابقه‌ای طولانی از فعالیت‌های لجستیکی و زیرساخت‌های لجستیکی را شاهد هستیم. سامانه به ‌کارگیری چاپارها و ایجاد کاروان‌سراهای بزرگ در تاریخ دور ایران‌زمین ، هنوز هم مورد توجه و تحسین صاحب‌نظران امور لجستیکی قرار دارد . به  همین دلیل است که در کتاب‌های تاریخی و سفرنامه‌های مختلف ، از ایرانیان به عنوان بازرگانان و تاجرانی قابل یاد می‌شود .

    در کنار این موضوع که بازرگانی و لجستیک ، به لحاظ فرهنگی و تاریخی ، از بالاترین اهمیت برخوردار بوده است ؛ موهبت‌های خدادادی و موقعیت ژئوپلیتیک و ژئوکونومیک این کشور نیز مزید بر علت بوده است تا این کشور را کشوری لجستیکی بنامند . قرار گرفتن در مسیر پنج کریدور اصلی ترانزیت و حمل‌ونقل بین‌المللی (کریدور شمال - جنوب ، کریدور تراسیکا ، کریدور شرق - غرب ، کریدور جنوبی آسیا و کریدور آلتید) ، امکان استفاده و به ‌کارگیری همه روش‌های پنج‌گانه حمل‌ونقل (اعم از : جاده‌ای ، ریلی ، هوایی ، دریایی و خطوط لوله) ، دارا بودن نزدیک به ۵۸۰۰ کیلومتر ساحل آبی و ۶۵۰۰ کیلومتر مرز خشکی ، دسترسی به آب‌های آزاد ، وجود بنادری که به ‌صورت بالقوه از توانایی قرار گرفتن بین ۱۰ بندر بزرگ لجستیکی دنیا را برخوردارند (همچون بندر شهیدرجایی) ، وسعت زیاد کشور ، وجود ارتباط کالایی زیاد بین کشورهای اطراف ایران که ترانزیت آنها از ایران (در صورت فراهم بودن شرایط مساوی با سایر مسیرهای رقیب) هم به لحاظ زمان و هم هزینه مقرون به صرفه‌تر ‌می‌باشد ؛ همه و همه بیانگر مزیت‌های لجستیکی فوق‌العاده و حتی منحصربه‌فرد ایران ‌است .

    اما با تمام امکانات و فرصت‌های موجود برای تبدیل شدن کشور به یک مرکز لجستیکی ، متأسفانه نتوانسته‌ایم از این موهبت‌های الهی و سابقه دیرین در امر لجستیک و بازرگانی به نحو مناسبی بهره ببریم. به نحوی که هیچگاه توسعه لجستیک و بازرگانی نه تنها در صدر اهداف و برنامه‌های این کشور قرار نداشته است بلکه حتی در حد مقدورات خود نیز به آن توجه نشده است .

    این در حالی است که خیلی از کشورهای پیشرفته در دو سه دهه اخیر ، رویکرد توسعه‌ای خود را از صنعت‌محوری به خدمات‌محوری تغییر داده‌اند و در این میان ، لجستیک به عنوان یکی از اصلی‌ترین رسته‌های خدماتی مورد توجه این کشورها بوده است. به عنوان نمونه می‌توان به کشورهای توسعه‌یافته آلمان و هنگ‌کنگ اشاره کرد که سهم درآمد سالیانه لجستیک تجاری این دو کشور ، به ترتیب بالغ بر ۳۴۰ و ۸۳ میلیارد دلار بوده است .

    با توجه به مطالعات صورت گرفته و شناخت ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های کشورمان ، می‌توان این توصیه سیاستی را داشت که به نظر می‌رسد توسعه‌های خدمات‌محور (همچون توسعه لجستیکی ، توسعه گردشگری ، توسعه خدمات مالی و توسعه خدمات فناوری اطلاعات) ما را سریع‌تر و با هزینه کمتر به اهداف تعریف شده در افق ۱۴۰۴ و سرمنزل مقصود برسانند . هر چند که این امر ، نافی ضرورت توجه به توسعه صنعتی و معدنی کشور نبوده و این دو رویکرد توسعه‌ای باید در کنار یکدیگر مورد اهمیت قرار گیرند .

    مفاهیم نوین و پیشـرفته‌ای چون شهر لجستیکی ، مراکز لجستیکی و حتی بنادر خشک که مدت‌هاست در جهان مورد توجه هستند ، هنوز جایگاهی در شبکه حمل‌ونقل و تجارت کشورمان ندارند . چرا که مهم‌ترین پیش‌نیازهای ایجاد چنین مراکزی که زیرساخت‌های فیزیکی و غیرفیزیکی و تعامل صحیح نهادهای مرتبط هستند هنوز آن‌ گونه که باید در کشور وجود ندارد .

    گرچه ایران در هر یک از زیرساخت‌های لجستیکی (مثل جاده ، بندر ، فرودگاه ، ریل و ...) به‌طور جداگانه ، جایگاه نسبتاً خوبی در بین کشورهای دنیا دارد ؛ اما وضعیت زیرساخت‌های لجستیکی ایران به صورت یک جا اصلاً مناسب نیست که علت آن را باید در جزیره‌ای بودن هر یک از زیرساخت‌ها و نبود هم‌بندی بین زیرساخت‌های مختلف لجستیکی که در واقع باید مکمل یکدیگر باشند ، دانست .

    از همین رو ، پاشنه آشیل لجستیک ایران ایجاد و توسعه زیرساخت‌هایی است که بتواند زیرساخت‌های لجستیکی جدا را به یکدیگر پیوند دهد و امکان برقراری یک جریان بدون انقطاع را در تجارت داخلی و خارجی کشور ایجاد کند . (مثل : ایجاد مراکز و هاب‌های لجستیکی ، بنادر خشک و پایانه‌های حمل‌ونقل چندوجهی) .

    سؤال اساسی که همواره برای دولت‌ها مطرح بوده این است که چه زیرساخت‌هایی باید ایجاد ، تقویت ، تکمیل و یکپارچه شود و مدیریت و بهره‌برداری از آنها به چه طریقی انجام گیرد تا فرایند تجارت کالاها به‌ صورت روان و با صرف حداقل هزینه و زمان انجام گیرد تا نه تنها تولیدکننده داخلی از مزایای حداکثری تولید و تجارت محصولات خود، چه در داخل کشور و چه با دیگر کشورها برخوردار شود ، بلکه تولیدکنندگان خارجی نیز راغب به استفاده از امکانات لجستیکی و تجاری آن کشور شده و از آن به عنوان یک مرکز واسطه لجستیکی (هاب) برای کالاهای صادراتی خود استفاده کنند .

     کارکردها و اقداماتی که دولت‌ها می‌توانند برای رفع چالش‌ها و توسعه لجستیک در کشورشان انجام دهند :

    ۱ - پیش‌بینی سازوکارهای کلان جهت توسعه لجستیک

    - تدوین اسناد راهبردی کلان مورد نیاز برای تعیین جهت‌گیری‌های کلی در توسعه لجستیک

    - تدوین برنامه‌های بلندمدت و میان‌مدت جهت توسعه همه‌جانبه حوزه لجستیک

    - ایجاد مکانیزم‌های هماهنگی کلان جهت ایجاد یکپارچگی در تصمیم‌گیری‌ها ، اجرای اقدامات توسعه‌ای لجستیک و مشارکت دادن بخش‌خصوصی در تصمیم‌گیری‌ها همانند : شوراها ، کمیته‌ها ، دفاتر ، دبیرخانه‌ها و ...

    - ایجاد زیرساخت‌های مالی کلان همچون بانک‌های توسعه ، زیرساخت‌ها یا صندوق‌های توسعه و زیرساخت‌ها جهت پشتیبانی مالی از توسعه زیرساخت‌ها

    ۲ - اجرای برنامه‌های توسعه‌ای در زیرساخت‌های فیزیکی حوزه لجستیک

    - احداث جاده‌های جدید و یا توسعه و بهبود راه‌های موجود (جاده ، راه‌آهن ، هوایی ، آبی و خطوط لوله) و توسعه خدمات با چند نوع روش حمل‌ونقل (جاده‌ای ، ریلی ، هوایی ، دریایی ، ...)

    - توسعه زیرساخت‌های توزیعی همچون فروشگاه‌های زنجیره‌ای ، مراکز درجه‌بندی و بسته‌بندی کالا (سورتینگ) و ...

    - توسعه و ایجاد زیرساخت‌های جدید لجستیکی مانند انواع هاب‌های لجستیکی

    - احداث انبارها ، سردخانه‌ها و سیلوهای مکانیزه و بهبود انبارهای موجود

    - توسعه بنادر و فرودگاه‌ها با رویکرد تسهیل و ارتقاء خدمات لجستیک کالا

    - بهبود زمان ترخیص کالاها از گمرک و کوتاه‌تر و بهینه‌تر کردن چرخه کارهای اداری گمرکی

    ۳ - تدوین و تصویب قوانین مورد نیاز در حوزه لجستیک

    - قانون‌گذاری جهت ایجاد زمینه برای توسعه و فعالیت زیرساخت‌های نوظهور لجستیکی همچون شرکت‌های لجستیک طرف سوم، پایانه‌های ترکیبی و انواع هاب‌های لجستیکی

    - قانون‌گذاری جهت تسهیل و تسریع در فرایندهای اجرا و پیاده‌سازی و تأمین منابع مالی برای تحقق توسعه‌های برنامه‌ریزی شده در زیرساخت‌های فیزیکی

    - قانون‌گذاری جهت تسهیل فعالیت بنگاه‌ها در قالب شبکه‌های لجستیکی یا زنجیره‌های تأمین

    - قانون‌گذاری جهت جلب مشارکت بخش‌خصوصی برای سرمایه‌گذاری در توسعه لجستیک

    - تدوین استانداردهای کیفیتی برای فعالیت‌های لجستیک و مدیریت زنجیره تأمین

    ۴ - اتخاذ اقدامات تشویقی و حمایتی جهت رفع چالش‌های لجستیکی

    - تشویق ، آموزش و فرهنگ‌سازی برای به‌ کارگیری شیوه‌های کارآمد و نوین مدیریت لجستیکی در داخل بنگاه‌ها و مدیریت زنجیره تأمین در بین بنگاه‌ها

    - حمایت از توسعه آموزش‌های علمی و کاربردی لجستیک و زنجیره تأمین از طریق نظام آموزشی

    - حمایت از پژوهش‌ها و تحقیق در حوزه لجستیک و زنجیره تأمین

     

    مجتبی سلیمانی سدهی

    مدیرعامل مؤسسه مدیریت زنجیره تأمین آمادگران




    مطالب مرتبط

    برگزاری اولین نشست سه جانبه همکاری حمل‌ونقل میان ایران ، عراق و سوریه

    برگزاری اولین نشست سه جانبه همکاری حمل‌ونقل میان ایران ، عراق و سوریه

    با توجه به وجود پتانسیل‌های هوایی بالقوه در هر سه کشور ، به نظر می‌رسد طرح موضوعاتی نظیر ایجاد آسمان باز و حذف محدودیت فرکانس پروازی و همچنین ایجاد مسیرهای جدید مشترک جهت جذب ترافیک‌های جنوب‌شرق آسیا ، هند ، افغانستان و عراق به سمت اروپا و بالعکس از اهمیت بالایی برخوردار ...

    |

    کاهش سهم ترانزیت از اقتصاد کشور

    کاهش سهم ترانزیت از اقتصاد کشور

    یکی از موانع خروج از مرز در بحث ترانزیت جاده‌ای مشکل سوخت است ، یعنی کامیونی که در حال عبور از کشور است ، مشکل سوخت دارد . پیشنهاد می‌کنیم برای رونق ترانزیت جاده‌ای کشور این موانع به حداقل ممکن برسد . هیچ‌کدام از سازمان‌های دولتی و مقامات دولتی انگیزه‌ای برای افزایش ترانزیت ...

    |

    نقش موثر سازمان بنادر و دریانوردی در سند آمایش مراکز لجستیک

    نقش موثر سازمان بنادر و دریانوردی در سند آمایش مراکز لجستیک

    به جز دهکده های لجستیکی تحت مسئولیت سازمان بنادر ، چهار شهر در سند آمایش مراکز لجستیک تعیین شده که سه شهر در محدوده بندری و تحت مسئولیت سازمان بنادر قرار دارد و این بیانگر نقش موثر این سازمان و اجزای پیرامونش در شکل دهی و آماده سازی مراکز لجستیکی و شهرهای بندری است .

    |

    نظرات کاربران